Lafaek News-(Lautém)-Ibun ko’alia liberta povu, asaun real kontra kompromisu liberta povu, normal enkuantu sai atan iha ema nia rain, maibé la’os moris hanesan atan iha ita nia rain rasik sustenta moris loro-loron ho mata-wen, karik mekanizmu husi estadu mak seidauk la’o tuir koridori lia-fuan liberta povu.
Haree hela ho matan rasik povu kiik hili lixu hodi moris, maske normal maibé la merese no, tanba saida tenke sai atan no sakrifika an hodi hetan de’it etu bikan ida ba loron ida, karik maneira konseitu hadia povu nia moris mak seidauk loos, seluk tan sistema kapitalizmu buras, korupsaun legal as, hodi hatodan no hakrekas povu kiik sira sai atan ba moris.
Maria ho nia kaben Carlos hamutuk ho oan nain 9 luta hasoru kiak ho pasiénsia, moris depende ba kanko ne’ebé dudu ho karosa haleu sidade Lospalos too namlaek maibé ema la sosa, iha sorin seluk hetok at liutan kondisaun uma didin ho kalen ne’ebé feruzen no dodok ba da-daun
Maria ho nia kaben Carlos iha oan nain-9, helikaan iha uma ne’ebé la favoravel iha Lospalos vila, ema seluk hela iha kondisaun uma dignu, maibé família uma kain ne’e moris iha susar terus, maibé, Maria fiar an forsa kontente ho oin midar hasoru moris ne’ebé difisil, pasiensia oan sira sai hotu husi eskola.
Realidade Kondisaun moris ne’ebé kontinua difisil sai hetoka at liu ba família Carlos Viera ho nia kaben Maria ho nia oan nain 9, obrigadu tenke rejigna an husi eskola, tan de’it moris todan ne’e, pior liu uma ne’ebé sira nain sia hamutuk ho inan-aman kondisaun ne’ebé át tebes, bainhira udan tun tau maka’as sempre habokon sira nia toba fatin no labele deskansa ho hakmatek iha tempu kalan.
Bainhira jornalista destekadu Munisípiu Lautém hakbesikaan ba fatin ne’e Carlos ho nia oan nain 9 moris iha kondisaun grave tebes la serve ona ba família ne’e atuhela, iha dada ho oan feto na’in rua iha aldeia 30 de Agustu suku Fuiloru postu administrativu Lospalos Vil,a Lidia Viera haktuir kondisaun moris mak hanesan ne’e tanba ne’e nia la kontinua eskola iha IOB Dili no inklui alin balu tenke para eskola tanba kondisaun moris laiha kontente.
Iha fulan Marsu tinan ne’e dona Isabel Ferreira atua esposa Taur Matan Ruak haruka ha’u ba eskola gratuita iha universidade IOB maibé tanba la selu ona ha’u nia estudu entaun ha’u fila fali mai uma Lospalos ajuda ama sira hamosu kanku no alin sira lori ba fan husi ami nain 9 ne’e iha ha’u nia alin nain tolu de’it mak eskola ami sira seluk la eskola hotu, ami atu ba eskola maibé kondisaun ekonomia ami nian mak la premite ba ami atu kontinua estudu,’’katak Lidia ho tristeza.
Lidia konta, nia papa servisu hanesan agrikultor kuda kanku iha natar hodi buka osan, no oan sira hakail ikan hodi fan, hetan osan dolar ida ka rua sosa de’it fos haknauk hodi han meiudia ho kalan, sorte la diak dala ruma tenke kesi kabun.
Ha’u nia apa ama kada loron ba ku kanku sira moris iha natar laran no be laran sira hodi mai ami oan sira fan, dala ruma kail ikan no haruka ami oan sira ba fan, osan husi fan kanku ne’e uja ba ami hodi han dader média no loraik iha ami nia moris,” nia haktuir tan.
Sorin seluk jornalista lafaek news buka tuir oan ida ne’ebé fan kanku uja gerobak iha loos edefisiu edukasaun Munisípiu Lautém nian oan ho naran kompletu Liliana Viera ho idade 16 la eskola ona kada loron fan kanku iha Lospalos-Vila hodi ajuda nia inan-aman.
Ha’u la eskola ona tanba ami laiha osan, ha’u kada loron serbisu mak fan kanku iha vila ne’e wainhira apa ba buka kanku mai ha’u ho alin lori ba fan ho gerobak ha’u eskola to de’it sextu anu ha’u para tia tanba kondisaun familia,” katak Liliana
Liga ho asuntu ne’e, bainhira konfirma mós assuntu ne’e ba xefe aldeia 30 de Agustu suku Fuiloru José da Costa Amaral, hateten nia parte ko’alia ona ho xefe suku atu fahe kalen ba família ne’e, tanba ne’e governu nia planu atu troka kalen aat sira ne’ebé komunidade nian no ekipa sei tun hodi verifikasaun hodi fo tulun ba família ne’e no asesu ba programa bolsa da mãe.
Ha’u nia komunidade ne’e nia oan nain 6 husi nain sia ne’e mak la kontinua eskola tanba sira nia moris susar tebes maiske sira hetan ona programa bolsa da mae maibé oan barak mak hakrak fan modo de’it maibé ohin dia 20 fulan Jullu ne’e ami xefe aldeia sira tur hamutuk ona iha cede suku hodi hare kona ba komunidade sira ne’ebé Governu planeta troka sira nia zingu kabkalen ne’ebé aat ona ne’e familia Carlos viera mós tama hotu iha dadus ida atu fo kalen ba nia troka nia hela fatin ne’e.”.
Maluk sira haree ho naran rua besik iha uma familia ne’e nian haree direta uma ne’e didin ho kalen aat no bobar ho hena aat, no uma ne’e iha medida 5×7, kondisaun atu mohu no oan sira toba sena malu de’it iha kuartu tolu, no bainhira ba dapur pasiénsia tenke hakruk de’it.
Jornalista : CE.Lautem
Editor : Agapito de Deus
