Lafaek News_Fundasaun Hadomi Timor (FHT), ho apoiu husi Gabinete Apoiu Sosiedade Sivíl (GASC), realiza formasaun loron 2 ba metre no estudante eskola sekundária sira kona-ba Seguransa Online no Uzu Seguru Plataforma Aprendizajen. Formasaun ne’e hala’o iha Salaun HAK, Farol, Dili, 23 – 24 Jullu 2026.
Objetivu husi atividade ne’e maka atu hasa’e literasia dijitál, konsiénsia no kapasidade partisipante sira atu hasoru risku sira ne’ebé aumenta iha ambiente online.
Diretór Ezekutivu FHT, Abrão Monteiro “Nicho Linux” hateten, profesór no estudante sira iha papél importante atu promove kultura dijitál ne’ebé seguru no responsável.
“Ha’u espera katak koñesimentu ne’ebé hetan iha formasaun ne’e bele aplika iha eskola no komunidade, atu prevene risku online no proteje liuliu labarik no foinsa’e sira,” Diretór Ezekutivu FHT, Abrão Monteiro “Nicho Linux” ba jornalista iha ambitu treinamentu seguransa online no proteze labariksiraiha ambiente dijitál iha salaun HAK farol Dili.
Iha fatin hanesan Formadór, José Alfredo Martins Sarmento Soares esplika katak transformasaun dijitál iha Timor-Leste fó benefísiu boot ba setór edukasaun. Maibé iha mós dezafiu sira hanesan phishing, hack konta, cyberbullying, online grooming, sextortion, notísia falsu, scam no violasaun privasidade dadus pesoál.
“Durante formasaun, partisipante sira aprende kona-ba literasia dijitál no protesaun dadus pesoál; Kriasaun password forte no uza Two-Factor Authentication (2FA); Uzu seguru ba email, WhatsApp, Facebook, Google Classroom no plataforma aprendizajen online; Identifika phishing, link falsu, konta falsu, misinformation no AI-generated content; Mekanizmu atu reporta kazu; cyberbullying no abuzu online tuir prosedimentu ne’ebé loos,” dehan Fasilitador José
Mestre eskola sekundária Finantil, Elemquito Martins mós akresenta katak formasaun ne’e ajuda estudante sira atu uza media sosial ho di’ak no tuir regra.
“Ita bele uza media sosial maibé labele uza tuir hakarak hodi insulta ema seluk ka hamosu situasaun ne’ebé la fó benefísiu. Media sosial iha vantajen atu aumenta koñesimentu, maibé dezvantajen mós iha bainhira uza la tuir etika,” nia afirma.
Estudante Eskola Téknika vokasional Becora, Francelina Faus Almeida hato’o agradese ba FHT tanba fahe ona koñesimentu kona-ba seguransa online.
“Formasaun ne’e importante tebes tanba dalabarak ita uza teknolojia no media sosial maibé la hatene oinsá atu uza ho loloos no seguru. Liu husi formasaun ne’e hau hetan koñesimentu foun atu uza teknolojia ho responsabilidade no proteje hau nia informasaun pesoál,” nia dehan.
Liu husi programa ne’e, FHT hametin ambiente edukasaun dijitál ne’ebé seguru, inkluzivu no responsável, hodi garante katak teknolojia sai ferramenta atu suporta aprendizajen no la’ós fonte ameasa ba utilizadór sira.
Enkuantu treinamentu ne’e involve partisipante hamutuk ema 30, kompostu husi profesór no estudante.
Jornalista: Petronila Pereira / Marcos de Brito
Editora: Gracia Soares


