Lafaek News—Sente ema nia hakbiri ba kbiit laek Marcos Mendonca ho nia kaben ho oan nain tolu kuaze tinan sanulu resin neen laran (16), hela lerek iha baraka foer be falun ho lona at, no hena nakles hodi satan anin no udan nia turuk hodi buka moris liu husi hili kalen, halibur fatuk rahun iha estrada ninin mota Beduku nia sorin kuana.
Sira nain lima, laran metin ho ba besi át no kalen feruzen ne’ebé, loron-loron avó Marcos hili haleu iha sidade Dili, butuk hamutuk ho fátuk rahun (kerikir) iha mota ninin hodi hetan osan tulun moris loron-kalan.
Aman iha leten as ba, la taka mátan no terik netik dalan moris nian ba nia emar tomak, maibé ema moris iha mundu ida ne’e, balun moris susar tebes hela fátin no susar átu hetan osan, ema seluk balun moris pátaráta, goza osan povu ninia osan, hela uma di’ak no iha rai ne’ebé luan, buát hotu ne’ebé na’I maromak haraik mai iha mundu hanesan loron mátan ne’ebé fo roman ho nia tempu de’it, tanba nakukun mos sei mosu da-daun átu halakon naroman ba ema sira be loko-an too haluhan an háteke ba maluk sira ne’ebé moris iha terus no susar-laran.
Se lerek mak fihir no hadook susar hosi aman Marcos Mendonça ho nia oan nain tolu ne’ebé horik tinan 16 iha mota ninin Beduku, idade 68 ne’e ho nia oan nain tolu hamahan an iha baraka simples ne’ebé, falun ho lona át no didin ho simente kulit hodi sátan netik anin suut no udan nia turuk iha tempu udan no bailoron.
Hetok-át liután oan nain tolu asesu ba eskola, maske sira nain tolu nia aman hakarak tenke eskola, maibé dada is la too, tanba moris laran metin de’it ba rai-henek, dala ruma ema sosa fulan ida dala ida de’it foin hetan netik osan dolar 15, dala ruma fulan 2 mak foin ema sosa dala ida, realidade moris aman Marcos nian susar no labele obriga nia oan nain tolu ba eskola.
Aman kbiit la’ek ne’e konta nia istória bainhira buka moris halibur rai-henek iha mota Beduku hahú kedan iha tinan 2008, too ohin loron, idade ba da-daun halakon forsa átu halibur rai-henek hodi tais ba rede, “Ha’u kátuas liu ona, laiha forsa hodi halibur rai-henek entaun ha’u deside hodi hili fali kalen át besi át no fátuk klikir, dadeer ha’u la’o haleu sidade laran hodi hili kalen át besi át, halibur iha mota ninin, lokraik ha’u halibur fali fátuk klikir iha mota laran hodi mai fakar iha mota ninin, karik barak ha’u tuku rahun tau iha karon hodi hein ema mai sosa, karon ida folin $ 2.50 maibé fulan haát ona ema seidauk sosa, ha’u nia oan sira la eskola hotu tanba ha’u laiha kbi’it átu haruka sira ba eskola ha’u so iha de’it forsa hodi buka hahán ba sira, karik hahán laiha ha’u halai ba viziñu sira hodi husu foos, se ha’u la halai ba husu tauk ha’u nian oan sira máte hamlaha, tanba ne’e ha’u husu governo rona netik ami kbi’it la’ek sira nia halerik, ha’u husu governu átu bele harii netik uma mahon ida ba ha’u no ha’u nian oan sira,” Marcos Mendonça ba Lafaek news iha mota ninin Beduku,” 14/Marsu 2024.
Iha sorin seluk, Felix Soares nudar sasin ba moris kbi’it la’ek Marcos Mendonça, haktuir avó Marcos Mendonça halibur rai-henek iha mota Beduku hahu husi tina 2008 too agora, Marcos sai hanesan fo’er ne’ebé ema hotu hakribi la besik, maske ema barak hakribi, maibé nia mos ema kriátura maromak nian.
Felix haktuir avó Marcos Mendonça, nia orijenalidade husi postu administrátivu Maubisse, fátin laiha ba nia, fátin mak iha mota ninin, ema barak la gosta no hakribi nia, razaun nia ema ida ne’ebé foer, maluk laiha.
“Ha’u haree nia kondisaun ho situasaun la di’ak, ha’u bolu nia hodi oferese netik fátin ne’e ba nia hodi bele sátán netik nia hodi nia bele deskansa átu buka moris, ha’u mos ajuda tuir buát ne’ebé ha’u bele, Marcos Mendonça nia moris lor-loron halibur rai-henek maibé tamba agora nia kondsaun la di’ak, entaun nia hili fali kalen át besi át sira, kona-ba hahán karik laiha nia sempre halai ba husu iha ha’u, entaun ha’u mos ajuda tuir ha’u nia kbi’it, s ha’u haree nia oan sira mos la eskola, ha’u hanoin tebes, maibé ha’u átu halo nusa, tamba ne’e ha’u husu governo liu-liu ba Ministériu solidaridade social átu bele tau mátan urjentemente ba kbi’it la’ek Marcos mendonça, Felix Soares rekomenda.
Ricardo Soarea nudar, xefe povosaun Turleu suku Tibar, rekoñese aman Marcos Mendonça nudar ema ida kiit la’ek duni no oan nain tolu mos la asesu edukasaun, tan ne’e presiza tebes átensaun husi nai ulun sir aba povu kiik ne’e.
“Los duni duni, ha’u koñese di’ak kondisaun moris señor Marcos Mendonça nia moris, Marcos Mendonça loro-loron hili kalen át, besi át no halibur fátuk klikir hamutuk iha iha mota ninin Beduku, nian uluk liu nia halibur rai-henek, maibé, agora nia saúde ladún di’ak, husik tiha rai-henek la tais (pineira)rai-henek.
Buát ne’ebé halo ha’u triste liu mak Marcos Mendonça nia oan nain haát la asesu ba eduksaun, pois Marcos Mendonça mos laiha uma ne’ebé dignu hodi hela, hela dei’it iha baraka oan ida iha mota ninin Beduku, tan ne’e, hanesan autoridade local ha’u husu ba nuno governu átu bele tau mátan urjente uma mahon ida átu bele sátan netik udan ho ain ba kbi’it la’ek Marcos Mendonça ho nia familia sira,” xefe povosaun ne’e fo hanoin.
Obervasaun Lafaek news nota, kbi’it la’ek Marcos Mendonça ho idade 68, hela iha aldeia Turleu suku Tibar posto administrátivu Bazartete munisipiu Likisá, kbi’it la’ek ne’e no da-daun hamahan an hela iha, baraka oan ida ne’ebé didin simente nia kulit no mos taka ho lona át iha moru leten mota Beduku nia ninin átu bele buka osan hodi sustenta nia oan nain tolu.
Jornalista : Máteus F. de Deus
Editór : Agapito de Deus
