Lafaek News–Populasaun suku Leber postu administrativu Bobonaro munisípiu Bobonaru, dezde okupasaun ilegál too Timor Leste restaura independénsia tinan 20 ona, maibé uma kain hamutuk 347 seidauk asesu liña eletrisidade hanesan suku seluk.
Preukupasaun populasaun suku Leber nian obriga xefe suku hatoo ona karta ba Ministériu Obras Publika (MOP) iha 2012, maibé nunka iha sinal resposta ruma ba karta husi lider komunitariu ne’e.
Durante ne’e ha’u iha mandatu períodu dahuluk ha’u nudar autoridade lokál hatoo ona karta kona-ba eletrisidade ba iha parte kompetente hanesan obras publika no ba iha EDTL nasional iha tinan 2012, segundu ami reforsa tan karta ida foiin daduk iha fulan juñu2021 ba iha minsteriu no edtl nasional maibé seidauk fo resposta ne’ebé positivu .lia hirak ne’e hato husi xefe suku Leber Joanico da Silva, ba lafaek news iha sede suku Leber munisípiu Bobonaro foin lalais.
Reprezentante populasaun suku Leber hateten, maske Timor Leste, hetan ona nia independénsia, maibé suku refere nafatin moris ho tristeza ho nakukun laran, maibé populasaun suku Leber seidauk halo sala ruma hasoru estadu ida ne’e.
Ami hannesan autoridade lokal kestaun kona-ba eletrisidade durante tinan 20 ona hanesan povu Leber sei halerik nafatin ba ahi, suku Leber ne’e seidauk sente rejultadu ba ukun an ne’e,
Suku seluk hetan ona naroman maibe suku leber hela ho tristeza loron troka ba kalan, fulan troka ba tinan komunidade suku Leber nafatin mina-rai, kami, ho solar-sel hodi fasilita netik labarik estudante sira halo sira nia estudu iha tempu kalan.
Maibé, uma kain balun ne’ebé iha osan bele sosa solar panel (tenaga surya), karega batrya hodi halakan netik iha kalan, hetok at liután iha tempu udan solar panel la funsiona, tanba kalohan falun netik loron hodi fo enerjia ba solar panel hodi bele karega baterya nakonu atu uza halakon lampu iha oras kalan.
Iha sorin seluk, uma kain ne’ebé laiha rendimentu obrigatoriamente sunu kami, balun sunu netik mina-rai hodi haroman oratóriu no meja han nian, maibé han hotu ona bainhira foti ain tula ona ba kama-leten tenke hamate ona lampu tradisional ne’ebé utiliza mina-rai atu poupa mina-rai ba kalan tolu ka hat nia laran.
Iha okaziaun ne’e, xefe aldeia Leber-Taz, Apolinario Denis husu ba parte kompetente atu tulun netik populasaun suku Leber ne’e hanesan mos suku seluk ne’ebé asesu ona ba eletrisidade.
Ha’u sente konfuzaun ituan, tanba durante tinan 20 ona ha’u nia povu sente estres no la kontente, tanba sira moris iha nakukun laran ema husi suku seluk no munisípiu seluk asesu ona eletrisidade, maibé tanba saida? ha’u nia suku Leber ukun an tina 20 ona ami nafatin iha nakukun laran, ami seidauk ko’alia sala ruma hasoru ita nia estadu ida ne’e,’’katak xefe aldeia Leber-Taz.

Xefe povosaun Leber-Taz ne’e rekomenda ba parte kompetente tenke haree lalais suku Leber ida apoiu netik eletrisidade nune’e povu suku ne’e rasik bele sente ukun an ida ne’e, tanba sá? Suku seluk asesu eletrisidade, maibé suku Leber nunka haree naroman, bainhira hateke ba suku seluk naroman halo fuan moras, tanba populasaun hotu iha direitu asesu liberdade ba dezenvolvimentu.
Tinan 20 ona imi sedauk tau matan ba ami nia suku ne’e bainhira mak imi atu apoiu ami ,ami mos nudar sidadun timor oan tamba xa ema seluk asesu ona ba elektricidade ami seidauk,’’nia sublina.
Entretantu, reprezentante populasaun suku Leber Prisca Moniz de Jesus sente triste bainhira la asesu ba eletrisidade nune’e liu husi vizita jornalista media Lafaek News husu atu hatoo hela informasaun suku Leber nian ba governu atu bele hatene moris populasaun kiik iha baze.
Ami triste tamba ahi la tama ba iha ami nia suku Leber, tanba suku seluk hetan ona elctricidade durante ne’e ami uza nafatin uza ekipamentu balu ne’ebé mak avo sira uluk uza mak hanesan kamí agora da-daun ne’e ami atu hetan eletrisidade, tanba ne’e husu ba governu ajuda tau, matan lalais ba ami komunidade iha ami nia suku leber ida ne’e ami tamba tur iha nakukun ne’e ulun bot sira bele tau matan nafatin mai ami,’’Prisca akresenta.
Entretantu, suku Leber uku aldeia 5 kompostu husi aldeia Holbese, Holsa-Taz, Bucuk ho Leber-Taz ho nia uma kain 347 no populasaun 1442, enkuantu notisia ne’e tuun lafaek news seidauk halo konfirmasaun ba EDTL nasionál.
Jornalista : Julião Paicheco
Editor : Agapito de Deus




