Lafaek News—Sistema irrigasaun Maliana 1 kotu durante fulan 2 fo impaktu boot ba juventude hakiak ikan nila no ikan kilo grama 6 mate loro-loron iha suku Ritabou, Postu Administrativu Maliana, Munisipiu Bobonaro.
Asosiasaun Lesibel ne’e kompostu husi joven na’in 10, mane na’in 9 no feto ida, no hari’i ofisialmente iha 26 Juñu 2026. Inisiativa hakiak ikan ne’e hahú husi motivasaun rasik husi joven sira hodi kria atividade ekonomia no aumenta rendimentu.
Joven kreativu Asosiasaun Lesibel, Augustinho Caetano de Jesus, hateten katak durante tinan ida hahú hosi sira hakiak ikan, atividade ne’e lao di’ak no sira konsege fa’an ikan balun kilu ida US$5. Maibé problema hahú bainhira bee la mai tanba sistema irigasaun kotu.
“Uluk ami hakiak ikan ne’e mai husi ami nia inisiativa rasik. Tinan ida nia laran ikan la mate no ami fa’an ona. Maibé komesa Agustu fulan kotuk to’o agora bee la mai, entaun ikan barak mate,” Joven kreativu Asosiasaun Lesibe, Augustinho Caetano de Jesus ba jornalista sira iha Ritabou, Maliana.
Augustinho esplika, bee la iha, ikan iha kolam la troka bee durante fulan rua. Maski sira uza eletrisidade atu aumenta oxijéniu iha bee, sistema ne’e la sufisente atu prevene ikan mate.
“Fulan rua ona la troka bee. Iha kolam laran ne’e oxijéniu husi eletrisidade, maibé la aguenta, ikan bele mate.”Nia dehan
Nia relata, iha tempu balun, ikan mate bele to’o kuaze kilu neen iha loron ida.
Iha sorin seluk, Prezidente Autoridade Munisipál Bobonaro, Paulo Moniz Maia hateten, problema bee iha Maliana afeta la’ós de’it atividade hakiak ikan, maibé mós komunidade, animál no ai horis hotu
“Maliana agora rai manas, bee menus, bee atu hemu mós la iha ne’e la’os kauza ba ikan de’it maibe ba komunidade tanti animal no ai horis hotu. Ne’e maka hanesan ema bo’ot sira dehan El Niño. Bailoron to’o Novembru-Dezembru ami hetan problema boot, .” PAM Bobonaro afirma
Paulo Moniz Maia salienta, autoridade munisipál sei kontinua koordena ho tékniku sira atu aselera prosesu reabilitasaun sistema irigasaun, nune’e bee bele fila fali ba komunidade.
Iha sorin seluk, Diretor Ezekutivu Centro Juventude Bobonaro, Alsono Lopez mós subliña, CJB planeia koordena ho Ministériu Agrikultura no Peska (MAP) atu hare’e possibilidade fó apoiu ikan fini ba Asosiasaun Lesibe depois reabilitasaun sistema bee remata.
“Sentru Juventude iha rrsponsabilidadr ba joven sira. Dezafiu no problema ne’ebé Asosiasaun Lesibe hasoru ne’e kauza husi irigasaun maibe agora prosesu reabilitasaun, ami iha ona planu wainhira bee iha fali sei kordena to’ok ho MAP atu bele ajuda fini ba Asosiasaun Lesibel” Alsino hakotu
Jornalista sira observa iha terenu, ikan mate barak, no kolam walu ne’ebé antes Asosiasaun Lesibel kee hakiak ikan iha latan mós maran total, rai nakfera entau joven sira ho alternativu seluk salva ikan ba kolam tolu maibe la konsege tamba bee menus akompanha ho rai manas. Tamba ne’e ekipa AJTL tenta halo konfirmasaun MAP Munisipiu Bobonaro maibe Diretora okupadu ho Joven kreativu balun nia atividade iha fatin seluk.
Jornalista: Gracia Soares


