Lafaek News—Komunidade sira iha suku Tapo-Memo postu administrative Maliana munisípiu Bobonaro kontinua halo atividade illegal iha fronteira ho razaun hodi hamoris sustentabilidade família.
Jornalista Lafaek News hetan informasaun ne’e, Lafaek News rekoilla hosi Xefe Suku Tapo-Memo hafoin realiza media Tour iha munisípiu Bobonaro ne’ebé organiza hosi Assosiasaun Jornalista Timor Leste ba tinan 2026.
Xefe Suku Tapo Memo, Joaquim B. da Silva, informa katak situasaun ekonomia obriga ema balun buka fonte rendimentu alternativu, tanba oportunidade servisu formal limitadu.
“Rekoñese Joven maioria mak envolve atividade ilegal iha fronteira tamba oportunidade servisu la iha. ha’u nia komunidade Tapo Memo lisensiatura atus ida resin, ha’u hakilar sira atu kria servisu rasik maibe era ida ne’e joven sira la kohi kee rai” Xefe Suku Tapo Memo ba jornalista sira iha nia rezidensia Tunu-bibi Maliana.
Tapo Memo iha área aproximadamente 63,62 km², kompostu hosi aldeia neen. Tuir Joaquim, komunidade iha suku ne’e besik ema 6,000, maibé oportunidade servisu ba populasaun seidauk sufisiente.
Nia hatutan situasaun ne’e bele sai fator ida ne’ebé halo ema balun, liuliu joven sira, envolve iha negósiu ilegal iha área fronteira.
“Tanba ne’e ita atu fo sala ba ita joven mos ladun di’ak,” Joaquim hateten, enkuantu nia afirma katak nu’udar lideransa komunitária, nia la motiva joven sira atu envolve iha atividade ilegal.
Nia dehan, nu’udar lideransa lokal kontinua fó motivasaun ba joven sira atu kria atividade ekonomia rasik, maibé oportunidade servisu formal seidauk barak.
Tarcício Pereira de Jesus, agrikultór iha Tapo Memo, hateten katak nia rendimentu loroloron agora daudaun entre dólar amerikanu $8 to’o $10, maibé rendimentu ne’e tun kompara ho tempu uluk.
“Uluk ha’u mós envolve iha negosiu ilegal maibé ha’u para iha 2015 tanba UPF toman ita, tenke multa entaun lakon liu osan ne’ebe ita hetan husi atividade ilegal ne’e” dehan komunidade Memo
Nia esklarese, hatama sasan illegal mak: bebidas hanesan Coca-cola, Sprite, teh pucuk, sigaru no kombostivel hanesan kazoel no mina rai.
Prezidente Autoridade Munisípiu Bobonaro, Paulo Moniz, mós rekoñese katak atividade ilegal iha fronteira eziste no liga ho kondisaun sósiu-kulturál no ekonomia, movimentu ilegal iha fronteira Maliana ho Indonézia inklui atividade ligada ho sosio-kultura, negósiu ilegal no atividade arte marsiais ilegal.
Paulo dehan, autoridade kontinua fó alerta ba komunidade atu evita atividade ilegal, maibé iha tempu hanesan oportunidade servisu mós presiza aumenta atu fó alternativa ba família no joven sira.
Nia hatutan tan fronteira ne’e luan, hosi Salele to’o Mota-Ain, no pos UPF sira iha distánsia do’ok malu, nune’e movimentu ilegal sei sai dezafiu ba seguransa fronteira.
Xefe Suku Tapo Memo no Prezidente Autoridade Munisipiu Bobonaro resposta ba atividade ilegal ne’e, la’os liu hosi kontrolu seguransa de’it maibé presiza Governu Sentral tenke kria oportunidade servisu no atividade ekonomia legal ba komunidade fronteira.
Ho atividade Ilegal iha Fronteira, Ekipa AJTL koko ba konfirma Komandu Unidade Polisia Fronteira maibe Komadante la iha prezensa tamba iha asuntu fronteira nian iha Indonéslzia.
Programa Media Tour ne’e realiza tanba Asosiasaun Jornalista Timor-Leste hetan apoiu husi IX Governu liu husi Sekretariu Estadu Komunikasaun Sosial (SEKOMS).
Jornalista: Gracia Soares


