Lafaek News—Nu’udar Oan mane dahuluk, nakonu ho responsabilidade ba alin nain lima no inan faluk Juliana de Jesus, moris ho toos de’it servisu maka’as hanesan laloran tasi ne’ebé la hatene kole.
Istória Octavianos de Jesus “Octa” husi postu Reméxiu munisípiu Aileu, nu’udar oan mane dahuluk husi alin naibn lima ne’ebé hamutuk ho sira inan faluk iha moris-fatin Fahisoi Reméxiu, no oan-mane dahuluk ne’e sees husi sira nain neen, leba modo iha sidade Dili buka osan hodi tulun nia inan faluk ho alin nain lima nia eskola.
Sakrifisiu ne’ebé Octavianos halo hanesan luta ida ne’ebé naruk ho pasiénsia, kesi kabun, loron tomak, kalan toba de’it iha semente-leten merkadu Taibessi, too dadeer hemu de’it kafé kopu ida no paun fuan ida hodi hakonu kbiit forte badinas hodi kontinua buka osan ba loron ida husi dadeer too kalan la’o ain fila ba merkadu Taibessi, hili kaixa husi lixu nahe ba semente-leten hodi deskansa.
Dala ruma sente hamlaha no kole bainhira fila husi sidade laran, foin ne’ebé Octa leba loron ida nian, nunka lakon etu falun ida ho folin sentavus 50 la falta ba nia iha han kalan bainhira deskansa ona iha semente-leten merkadu Taibessi.

Idade Octavianos “Octa” tinan 24, tuir istória ne’ebé nia haktuir ba jornalista Lafaek News, iha tinan 2009, nia hala’o estudu iha Ensinu Primária Fahisoi, iha tempu ne’ebá, Octa nia aman rasik (Pedro de Jesus) sofre moras, nia (Octa) nu’udar oan-mane boot, lori nia aman domin ne’e mai halo tratamentu iha Dili (HNGV), maibé laiha novidade diak ba nia alin nain lima ho inan Juliana de Jesus, ho planu maromak nian, aman Pedro hakotu iis iha HNGV, pasiénsia Octa simu realidade lori fila isin mate nian aman Pedro ba Reméxiu hodi haloot tuir kultura tui lisan sira nian.
Molok Pedro de Jesus, hakotu iis iha HNGV, la rai hela soin mortel ho osan-mean, maibé hameno hela ho lia-fuan ne’ebé liu fali mean-mutin, katak tau matan ba alin nain lima ho inan faluk, “ó hanesan ha’u nian ran moruk mak haree uluk fitun ho fulan ha’u la hameno ha’u soin ba o, maibé ha’u hameno de’it b o haree o nia alin nain lima no tau matan ba o inan-faluk,” katak aman matebian Pedro de Jesus ba Octavianos iha tempu ne’ebé molok hakotu iis ikus nian iha HNGV.
Ho lia-menon aman matebian Pedro hameno tuir hela ba nia oan mane dahuluk ne’e, pasiénsia Octa deside sai husi eskola hodi leba, sabraka, fore-rai ho hudi-tasak la’o haleu sidade Dili hodi buka osan rahun husi aifuan ho aihan lokál ne’e atu tulun netik nia inan-faluk ho alin nain lima atu aihan bikan ida labele falta ba sira-nain neen.
“Papa hameno mai ha’u tenke tau-matan fali alin nain lima nia eskola ho ha’u nia mama,” katak Octa ba Lafaek News iha Krisu-Rei foin lalais.
Octa lori nia osan rasik hodi sosa tutan, fore-rai, sabraka no hudi tasak husi maluk no belun negosiante sira iha merkadu Taibessi hodi kesi iha ai-leba lori faan tutuir dalan no uma leet iha sidade ne’e nia laran.
“Ha’u uza rasik ha’u nia osan hodi sosa produtu hirak ne’e, loron ida ha’u hetan $ 40.00, se lae $ 50.00 hanesan ne’e, maibé ha’u ba sosa fali $ 25.00 too dolar 30 hanesan ne’e, sasan hirak ne’e ha’u sosa iha merkadu Taibessi, fore-rai ne’e hau sosa iha Taibesi dolar 20. depois ha’u tau fali iha plástiku mutin kiik ida presu sentavus 50 too dolar ida ($ 1.00), sabraka ne’ee ha’u sosa fali iha loja, kaixa ida $ 15.00,hudi ha’u sosa sentavus 50, faan fali $ 1.00, loron ida mak hetan $ 50.00, dalaruna hetan dolar 40, ha’u husi Taibesi mai faan iha Kristu-rei, dala ruma la’o haleu sidade laran foin ema sosa,” Octa haktuir.
Espresaun Octa nian ho triste, tanba laiha fatin ba nia atu toba kalan, pasiénsia fila husi Kristu-Rei Taibessi, nahe kaixa at ne’ebé hili husi lixu, nahe ba semente leten toba too aban dadeer hodi kontinua lori sasan foin ba faan iha Kristu-Rei.
“Ha’u esforsu halo ida ne’e tanba alin sira tenke eskola ba oin, fatin deskansa laiha ha’u toba de’it iha simente-leten merkadu Taibesi, oinsá hetan osan hodi sustenta ba alin sira nia eskola,” nia dehan.
Oan husi matebian Pedro de Jesus ho faluk Juliana de Jesus hamutuk oan nain neen, feto haat ho mane rua, no mane ida ho nia feton nain haat eskola hela iha Reméxiu.
“Ha’u tenke buka fali osan ba ita nia alin sira ne’ebe eskola ajuda sosa kadernu lapis ba sira, fo fali ba sira han iha eskola neeba, alin feto nain haat ho mane ida mak eskola, ha’u faan sasan ne’e hahu iha 2012, ha’u idade sei kiik faan ida ne’e too agora, hau iha taibesi merkadu laran, kalan toba iha balkaun faan sasan fatin iha okos ita bele toba,”Octavianos hakotu.
Jornalista : Arnaldo Nunes
Editór : Agapito de Deus




