Lafaek News (Letefoho)—Nakait ho udan-anin halo rai halai estraga edefisiu Eskola Bázika Sentral suku Dukurai, postu administrativu Letefoho, munisípiu Ermera, nakfera no labarik sira tuir prosesu aprendizajen ho traumátiku, no professores sira tenke haruka labarik sira halai hotu sai ba liur iha oras aprendizajen.
Estudante EBS Dukurai, Horacio Magno, esplika kauza husi mudansa klimátika halo rai halai fo impaktu boot prossesu aprendisagem liu-liu iha ezame rohan nian.
“Ami hetan ameasa boot trauma derepenti tarutu sente triste tebes iha tempu udan boot ami tenke sai hotu, ami estudante husu ba governu tau matan mai ami nia eskola se wainhira atu aprende diak estudante finalista ezame besik ona oinsá loos mak ami bele simu materia diak atu tuir exame nasional,”Horacio Magno ba lafaek news iha suku Dukurai postu Letefoho foin lalais.

Iha sorin seluk, professora eskola Maria de Jesus Asunção, reforsa katak mudansa klimátika fo impaktu boot ba professor no estudante sira labele aprende diak materia saida mak mestre no mestra sira hanorin kada loron.
“ Amiasadu tebes ami husu ba tau matan lalais agora para ami bele hanorin ba labarik sira ho didiak ami mos aprende hodi fo labarik sira, too udan anin boot hanesan rai halai haruka labarik sira sai tiha hotu depois ami haree ami fo para ida ami haruka forma tiha oin, se saida karik ami haruka sira fila ona, ami hanorin senti ladún kontenti, materia ba estudante sira mos senti la hakmatek liu-liu labarik kiik-oan sira senti trauma tebes, foin lalais ami tama husi 9 ano nia mai derepenti tarutu ami haruka labarik sira sai ba liur, ha’u husu ba governu tau matan ba lalais ba liuliu eskola EBC 123 Dukurai,”sublina nia.
Iha fatin hanesan, diretór EBS Dukurai, António Soares, informa situasaun ne’ebé nakait ho mudansa klimátika
Halo estudante sira la konfortável kompriende diak prossesu aprendizajen iha sala laran, tanba mudansa klimátika afeta rai halai fo ameasa boot ba estudante no professor iha sala laran, problema eskola enfrenta mudansa klimátika ne’e kauza edefisiu eskola aumenta grave, situasaun ne’e akontese iha tinan kotuk too agora governu seidauk resposta, manorin sira kontinua uza hodi fo hanorin ba estudante sira.
“Eskola EBS Dukurai harii iha tinan 2010, tanba rai lai entaun kondisaun ne’e husi loron ba loron aumenta át, realidade mak ita boot sira haree rasik ho ida ne’e prejudika mos ba aprendizajen bainhira professor tama hanorin laiha atensaun ba saida mak professor sira hanorin tanba kondisaun eskola hanesan ne’e, dala ruma anin huu ituan ami sente nakdoko tarutu entaun halo labarik sira trauma professor hanorin mos trauma, labarik sira nia konsentrasaun ba prossesu aprendigen menus, tan ne’e ami relata ona ba diresaun edukasaun munisípiu Ermera sira rasik tun mai hare ona kondisaun más too ohin seidauk responde,” director eskola EBS Dukurai ne’e.

Jestor eskola ne’e, hateten maske kondisaun infrastrutura eskola laiha kondisaun diak, maibé manorin sira kontinua ho vontade hanorin labarik sira, tanba material ba estudante sira labele falta iha loron ida.
“Maske kondisaun hanesan ne’e ami kontinua nafatin hala’o prossesu aprendizajen, tanba eskola ita hapara agora impede labarik sira ninia future, dala ruma sira nia kakutak mamuk tiha de’it, ami buka hela maneira seluk atu relata informasaun ba edukasaun atu tun direta hodi troka hanoin oinsá mak ita bele muda provizóriu eskola ida ne’e ba fatin diak atu ita hala’o prosesu aprendizajen depois ita hodi hein resposta mai husi governu ka husi ministériu Edukasaun,”dehan Antonio.
Total professor iha EBS Dukurai hamutuk 20 no total estudante iha sentru hahú primeiro ano too iha 1 ano ate 9 ano 583 , sira eskola iha dader balun lokraik eskola dader mak hanesan 1 ano too 3 ano no 7 ano to 9 ano, aula lokraik nian mak 4 ano 5 ano no 6 ano,
“Depois enkontru iha ne’e ha’u konvida inan-aman autoridade lokal sira hotu informasaun hotu-hotu, ne’ebé oin ha’u ko’alia relata ba inan-aman sira, maibé sira rasik dehan se kondisaun eskola grave hanesan ne’e iha momentu udan boot anin boot husu para eskola, mestri no estudante sira tenke kuidadu an, tanba ne’e ameasadu,” António akresenta.
Eskola Dukurai EBC 123 fasilidade eskola hirak hanesan livru ba professor atu hanorin estudante sira la sufisiente, tanba kauza husi mudansa klimátika eskola iha tinan kotuk halo estraga livru hotu dodok.
Diretor eskola ne’e relata, livru ba primeiro no segundo ciclo sufisiente, maibé iha terseiro ciclo balun seidauk iha hanesan livru Portugés ba 8 no 9 ano laiha,
Aliende livru edukasaun sívika ba 7 ano iha ba 8 ano no 9 ano laiha, no tetun mos laiha sira seluk kompletu, livru ne’ebé menus professor iha maneira empresta fali husi kolega balun husi eskola ne’ebé iha uza hanesan referénsia ba professor hodi hanorin.
“Maibé prossesu primeiro labarik sira hakerek pois professor sira ba esplika tuir ami empresta livru sira ne’e husi eskola EBC 30 de Agostu iha Letefoho balun empresta iha kolega sira iha Gleno, maibé ami ba haree livru ne’e relasaun ho komtéudu ne’ebé ami kaer ne’e ami empresta kolega sira fo, ha’u bele dehan difikulta mos tanba saida, primeiro labarik sira tenke hakerek mak ita esplika se livru kompletu hein ita fo kontéudu ida ita iha, akontese rai halai iha 2014 iha momentu ne’e hahú sinál kiik-oan más too agora hodi sai tiha boot hanesan ne’e,”hatete nia.
Jornalista : Arnaldo Nunes
Editór : Agapito de Deus




