Lafaek News—Klibur Estudante no Juventude Baguia (KEJB) prekupa problema infraestrutura ne’ebé komunidade husi suku 10 iha Postu Administrativu Baguia hasor kondisaun estrada iha diresaun ba Suku Hae-Coni, Ossu-Huna no Afaloicai ne’ebé kotu total.
Porávoz KEJB, Florinda Viana, afirma katak kauza husi udan ho intensidade aas iha loron 11–14 Maiu 2026, estraga estrada iha área Basarawai, Suku Hae-Coni loron 15 Maiu 2026, ho aumenta intensivamente no halo mota Basarawai kotu total, hodi difikulta komunidade sira nia ekonomia, saÚde, edukasaun taNba transporte públiku no privadu hotu la halo movimentu.
“Dezde restaurasaun independénsia no durante governu konstitusionál sira, problema estrada kontinua sai preokupasaun bo’ot ba komunidade iha Postu Administrativu Baguia. Komunidade husi suku sanulu, liu-liu Hae-Coni, Ossu-Huna no Afaloicai, durante tinan barak ona kontinua husu Governu atu hadi’a estrada hodi fasilita asesu ba edukasaun, saúde, merkadu no servisu públiku sira, maibé to’o ohin loron, problema infraestrutura ne’e seidauk hetan solusaun permanente,” Porta voz KEJB, Florinda Viana hato’o preokupasaun ne’e liu husi konferensia imprensa iha Jardin 5 de maio Dili kuarta 03/06/2026/
Nia haktuir, situasaun ne’e akontese, Autoridade suku no komunidade organiza malu hodi harii ponte tradisionál provizóriu uza au-betun hodi fasilita komunidade sira asesu, maibé ponte ne’e la seguru bainhira udan bo’ot ho volume bee ás fó risku ba utilizadór sira inklui estudante.
“To’o agora, estrada Basarawai kotu total durante semana rua resin ona. Tuir informasaun STL publika, ekipamentu tékniku munisipál halo ona observasaun, maibé seidauk iha intervensaun emerjénsia konkretu. Ho problema ne’e la limita de’it iha Basarawai. Área sira seluk hanesan Bubu-Lubu, Samalari, Lakamutu, Larisula, Defawasi, Wakala, Alawa Kraik no Alawa Leten mos enfrenta kondisaun estrada aat no rai monu,” Nia subliña.
Florinda afirma, ho kondisaun estrada no ponte Basarawai kotu, komunidade sira iha Hae-Coni, Ossu-Huna no Afaloicai labele lori produtu ba merkadu Ossu-Huna, Baguia Vila no Baucau. Tamba ne’e rendimentu afeta direita no sasan báziku folin sae, fós kada saku sae ba dolar amerikanu ruanulu resin rua($22.00).
“Eskola Ensinu Báziku no Sekundáriu ba estudante Hae-Coni no Afaloicai lokaliza iha Ossu-Huna. Durante udan, estudante no profesór sira difisil asesu eskola. Kuaze semana tolu ona prosesu aprendizajen la’o efetivamente. No komunidade depende ba Postu Saúde Ossu-Huna ne’ebé funsionáriu permanente de’it ema na’in 5. Estrada kotu aumenta risku ba pasiente ne’ebé presiza transfere ba Sentru Saúde Baguia, Ospital Referál Baucau ka HNGV,” Porta voz esklarese.
Iha loron 29 Maiu 2026 viral iha rede sosial katak komunidade tenke hi’it pasiente ho liman husi Ossu-Huna ba Baguia Vila tanba ponte kotu ambulánsia labele asesu estrada.
“Ba Governu liu-liu MOP no autoridade relevante sira mobiliza ekipamentu no makina pezada hodi bele normaliza estrada Baguia Vila, Hae-Coni, Ossu-Huna, Afaloicai. No ba Ministériu Saúde aumenta pesoál saúde, fasilidade no ai-moruk iha Sentru Saúde Baguia no Postu Saúde Ossu-Huna atu bele atende emerjensia ba pasiente sira,” Nia husu.
KEJB husu mós Deputadu/a Parlamentu Nasionál halo fiskalizasaun efetiva no lori problema baze ba debate nasionál, hodi fó prioridade ba aprovasaun no alokasaun orsamentu ba setór produtivu no infraestrutura.
KEJB rekomenda tan ba Administrador Postu Baguia, Prezidente Autoridade Munisipál Baucau no Governu Sentral atu foti asaun emerjénsia lalais. Tamba komunidade husi Hae-Coni, Ossu-Huna no Afaloicai mós merese asesu estrada, saúde, edukasaun no oportunidade ekonómika ne’ebé diak hanesan sidadaun sira seluk iha Timor-Leste.
Jornalista: Moises Guterres



