Lafaek News –Rejutadu teste laboratorium Be Timor Leste (BTL) Hatudu katak udan monu rai ho kor metan akonatese iha dia 7 Marsu tinan 2024 iha Suku Tutuala postu Tutuala Munisipiu Lautem, Rezultadu teste husi udan-ben metan iha Tutuala sei fo impaktu ba ai-horis

Ho akontesimentu ida ne’e halo komunidade sira sente paniku no korioza, publika iha Media social facebook no viral, tan ne’e lafaek News fasilita lori sampel mai Dili hodi Interga ba Diresaun Nasional Biodiversidade no fo tutan ba BTL halo teste iha laboratoriu BTL hatudu katak udan ben refere kontaminadu ho elemnetus kimiku balun ne’ebe as mak hanesan PH tun hosi valor Normal, Ph : 5,7 (Valor Normal Ph : 6,5-8,5).
Tuir estandar ( East Timor Guideline) katak liu ona valor normal neébe maka baibain kontein iha be mak hanesan (Amoniac 0,5mg/L) no ( Magnesium 0.05mg/l
Tabela East Timor Guideline
| Naran elemtu Kimiku | Low | High | Normal |
| Ph | 5,7 | 6,5-8,5 | |
| Amoniac | 0,63 mg/L | 0,5 | |
| Magnesium | 3,2 mg/L | 0,05 |
signifika katak bele fo perigu ba ai-horis, animal no mos inklui ema nia saude .
Entertantu Lafaek News halo konfirmasaun ba Diresaun Nasional Kontrolu de poluisaun, maibe parte diresaun seidauk iha informasaun ba akontesimentu no husu Media lafaek News halo publikasaun tuir rezutadu teste laboratorium hosi BTL, tanba diresaun rasik mos laiha laboratorium hodi halo ezaminasaun direta ba fenomona ne’ébe akontese iha Tutuala munisipio Lautem.
Staf Diresaun Nasional Kontrolo de polusaun hateten Diretor Arlindo Silveira halo hela viajen ba munisipio, tan ne’e labele fo komentariu ba lafaek News no husu de’it obrigado, tanba iha inisiativa hodi fo ona informasaun ba Diresaun no hatudu ona rezutadu teste hosi laboratorium.
Ami laiha infromasaun kona-ba ida ne’e, maibe fo ita nia naran kompletu ho numeru telemovel hodi ami informa ba ami nia diretora depois iha informasaun ruma ami bele kontaktu lafaek news.
Parte seluk lafaek News mos halo peskiza hatudu katak fenomena udan beé metan ne’e akontese mos iha Indoensia, Peskiza kiik ne’ebe Lafaek News halo iha internet udan be metan akontese mos iha Cilacap Indonesia iha dia 8 Junu, komunidade iha area refere iha mos bee metan, infromasaun klaru iha link Penampakan Air Sumur Warga Cilacap yang Menghitam, Dampak Kebakaran Tangki Pertamina (youtube.com)
KRONOLOGIA FENOMENA UDAN BEE METAN IHA SUKU TUTUALA
Fenómena ne’e akontese Iha Loron Sexta a, dia 07 de Juñu 2024, tuku 5 ho balun iha postu administrativu Tutuala, munisipiu Lautém, halo komunidade sira hakfodak tanba foin ba dahuluk haree udan been sulin hanesan tinta metan.
“Ha’u nudar Xefe Suku Tutuala, Postu Administrativu Tutuala, Munisípiu Lautem, simu telefone husi komunidade Senhor Grigorio Canto de Jesus katak iha Sexta-Feira lokraik komesa udan ho intensidade naton, ho nun’e nia rekolha udan bee ho balde no bidon iha nia uma, maibe nia hakfodak tanba udan bee ne’ebe nia rekolha ho koor metan, nune’e nia haree fali ba vizinu sira ne’ebe besik mos akontese hanesan ho koor metan, depois ida ne’e ha’u nudar xefe Suku tun direta ba hare iha senhor refere nia uma, lo’os duni udan been koor metan,” Xefe suku Tutuala,, Estanislau dos Santos.
Depois komunidade informa mai, hau rasik telefone ba pesoal Agua e Saneamtu ne’ebe eziste iha Suku Tutuala, Postu Administrativu Tutuala, Municipiu Lautem. Senhor Antonio Dos Santos, katak lo’os duni undan bee ho koor metan komesa husi dia 6-7, no husi nia parte telefone ona ba nia Superior Agua e Saneamento Munisipiu Lautem, katak iha parte kapital Lautem la akontese, nune’e husi munisipiu husu ba Antonio dos Santos atu foti sample hodi konserva atu nune’e tekniku sira bele foti hodi indentifika no lori ba teste iha laboratorium, Fenomena udan bee ne’ebe akontese iha Suku Tutuala Postu Administrativu Tutuala, Munisipiu Lautem hanesan misterius ida, tanba foin dahuluk akontese iha suku Tutuala.
Jornalista : Acacio Pinto
Editor : Agapito de Deus




