Berita Lafaek— Edukasaun nu’udar xave prinsipál ba prosesu dezenvolvimentu nasaun Timor Leste, presiza hadia dezenvolve kualidade infrastrutura hodi fasilita povu aileba nia-oan matenek hodi hadia rai-lulik ida ne’e ba aban bainrua.
Hahú husi prosesu independénsia husi 2002 too ohin 2022, haree husi projesaun dezenvolvimentu ba edukasaun ladún iha mudansa, maske la’o nei-neik, maibé tenke aselera tanba tempu atu la’o ba oin no idade Ukun Rasik An aumenta bei-beik, maibé edukasaun nia dezenvolvimentu la másimu no hanesan lolos nesesidade moris loro-loron iha sosiedade ne’ebé sempre iha ezijénsia.
Realidade eskola 1º, 2º ho sikulu 3º Rai-Rema munisípiu Aileu iha de’it sala aprendizajen 6 no tenke fahe ba turma rua hanesan dadeer ba 1º2 no iha loraik ba 3º hodi hala’o aprendizajen.
Tuir Horacio da Costa nu’udar koordenador eskola 1º2º3º sikulu Rai-Rema haktuir, eskola ida ne’e kompostu husi sikulu tolu 1º, 2º no 3º ho alunus 304 mak eskola iha ne’e kompostu husi sikulu tolu la sufisiente ba estudante sira, governu presiza haree hodi aumenta sala hodi fasilita estudante sira eskola ho seguru
Eskola Rairema lokaliza iha suku Liurai postu administrativu Aileu-Villa, munisipiu Aileu, ho professores sira kategoria ba parte tolu hanesan permanente, professor kontratadu no voluntáriu totál professor permanente hamutuk iha nain 8 kompostu mane 7 no feto 1, inklui professores mane nain 2.
Professor sira ne’ebé mak voluntáriu, sira ho anu de esperiénsia ne’ebé la hanesan balun husi 2012, 2013, 2015 to agora sei voluntáriu nafatin iha ne’e, no sira mak apoia hela prosesu aprendizajen mai too ohin loron,”katak koordenador eskola ne’e ba lafaek news iha kna’ar fatin Rairema Aileu foin lalais.
Eskola ne’e nia problema lolos mak sala la sufisiente, professores sira uza hela 1º ho 2º iha de’it sala 6, husi sala 6 ne’e utiliza mos ba iha 3º sikulu (Pre-sekundáriu), uza iha dadeer ho lokraik, maibé tuir lolos la’o tuir kuríkulu ne’ebé iha, labele tanba iha fasilidade lubun ida, iha programa kuríkulu ninian katak sei halo kontinua sira ne’ebé iha sala laran no livru sira tauir tuir nia fatin, no dalaruma estudante sira tama fali iha loraik ho aula ne’ebé hanesan bele perturba buat balun ne’ebé iha sala laran la tuir buat ne’ebé mak professor da turma sira hakarak, tan ne’e presiza tan edifisio ba sala 4 atu nune’e ba oin uza de’it ba 3º sikulu.
Durante ami sai klase paralelu husi EBC Daisoli hahu husi 2012 mai, ami sai paralelu e ami sai mos sentru ezame, sentru ezame ne’ebé haketak an husi Daisoli, maibé Daisoli mak sentral, ami sentru de’it no ami sa sentru exame ba tinan 4 ona hodi forma rasik komisaun organizadora hodi realiza ezame nasional ba iha klase finalis sira to agora iha finalis bad ala 7 ona husi eskola ida ne’e ho rezultadu ne’ebé pozitivu ka 100% tutuir malu to agora, ne’ebé ami finalista iha eskola ida ne’e bad ala 7 ona ho rezultadu ne’ebé di’ak,” Horacio fundamenta.
Nia mos suzere ba Ministériu Edukasaun atu suporta eskola refere iha parte administrasaun hanesan komputador no mákina printer, tanba eskola ida ne’ebé ho nesesidade as, maibé oi-toan liu-liu iha parte administrasaun.
Jestaun eskolar ida ne’e ami presiza atu apoia mos hanesan sala bibleóteka atu nune iha oras rekreiu karik estudante sir abele asesu ba iha bibleóteka, karik ba oin iha ministerio iha planu rum abele hare mos ba ida ne’e, tanba dala barak labarik sira iha tempo rekreiu sira ba halimar fali buat seuk tuir lolos iha bibleóteka para sir abele asesu ba livru sira, atu nune aumenta sira nia koñesimentu husi livru sira, ita labele hare ba parte hanorin de’it, se tuir esperiénsia ne’ebé iha tuir aula oras 4 de’it maibé restu ida ne’e ita bele fo sira bele ba asesu direta iha bibleóteka,” katak koordenador eskola ne’e.
Horacio katak, parte merenda eskolar nian dezde uluk kedas too agora, programa merenda eskolar la’o di’ak, iha ne’e fornesedora iha nain 2, maibé ida ne’ebé hetan hanesan subsídiu oi-toan ho osan $50 dolar kada fulan ba ema ida de’it, tan ne’e, husu se bele aumenta tan fornesedor atu eskola iha dadeer no loraik bele servisu fahe malu, maibé iha ne’e fornesedora nain 2 de’it servisu husi dadeer to loraik sente defisil.
Ita haree husi eskola balun fornesedora sira servisu fahe iha dadeer no loraik, maibé ami lae tanba turnu rua ne’e halo fornesedora tenke hare mos loraik nian, ami husu ba parte merenda eskolar munisípiu nian tau mos atensaun ba ida ne’e, se bele aumenta tan fornesedora atu nune sir abele halo atendementu di’ak ba alunus sira, ita hare ba estudante ne’ebé 304 ne’e estudante ne’ebé barak demais, e lamentasoens sira husi fornesedór hatoo bebeik mai iha responsável eskola, ha’u sente ida ne’e la’os kompeténsia ami nian, maibé ha’u hatoo no hatutan nafatin kestaun hirak ne’e ba parte kompetente atu bele foti desizaun no solusaun ruma ba kestaun ida ne’e,” Horacio hakotu.
Jornalista : Leonardo Ximenes
Editor : Agapito de Deus




