Berita Lafaek– Prezidente Repúblika José Ramos Horta, hatete Association of Southeats Asian Nations (ASEAN) sai paraseiru boot ba nasaun hotu iha mundu ne’ebé sai parseiru diálogu ASEAN nian ne’e hatudu nasaun 10 ASEAN nian manán influénsia prestizu boot.
Prezidente Repúblika José Ramos Horta hatoo asuntu ne’e hafoin partisipa selebrasaun ba aniversáriu ASEAN nian ba dala 55 iha Embaixada Royal Thailand Farol Segunda ne’e.
ASEAN sai paraseiru boot ba nasaun hotu iha mundu, hanesan Estadus Unidus, Índia, Xina, Rúsia no sira seluk, ne’ebé sai parseiru diálogu ASEAN nian ne’e hatudu nasaun 10 ASEAN nian manán influénsia prestizu boot”, dehan Prezidente Repúblika Josè Ramos Horta iha Embaixada Royal Thailandia Farol, Segunda ( 15/08/2022).
Xefe estadu ne’e hatete, nia parte marka ona prezensa hamutuk ho Prezidente Parlamentu Nasionál, Ministra Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK), hamutuk ho Embaixadór ASEAN no Embaixadór sira nasaun asian iha Timor Leste, kriasaaun ba ASEAN hahú iha Bangkok, Thailandia, ne’ebé hanaran Bangkok Declaration ho membru atual na’in 10 iha sudeste aziátiku, no espera katak iha tolu badak agora bele iha tinan ida ne’e la tinan foun mai Timor Leste bele sai membru ASEAN ba dala 1.
Kondisaun Timor kumpri ona iha tinan lubuk ida nia naran la’ós 100%, maibé kondisaun ne’ebé Timor kumpri iha Timor Leste nia dezenvolvementu iha setór ekonómiku, infraestrutura, no Rekursu Umanus inklui esperiénsia internasionál sira ne’ebé Timor Leste iha, liu-liu iha organizasaun internasionál Nasoens Unidas, G7+, no mós Timor Lestedera li parte internasionál balun liga muda honsa k kátika no husi sira ne’e hotu Timor Leste hatudu ona nia esperiénsia hamutuk ho rai sira ASEAN nian ne’ebé durante tinan 20 apoia Timor Leste no kada nasaun apoiu tuir sira nia kondisaun ne’ebé iha”.
Iha okaziaun ne’e xefe Estadu Horta mos hatoo votus Parabens ba ASEAN ne’ebé iha momentu difsil tebe-tebes, ne’ebé iha situasaun “guerra fria” no problema oi-oin ASEAN nu’udar orb9juganizasaun konsege sai respeitadu, no nu’udar ASEAN nia ekonómia, nu’udar grupu boot tebe-tebes ho populasaun 60 billoens ho JDP 4 trriloens mesmu sei nafatin hasoru difikuldade iha movimentu sira.
Iha fatin hanesan Embaixadór Tailandia ba Timor Leste Ekapol Poolpipat iha nia diskursu hatete, hamutuk ho nasaun sira misaun ASEAN iha Timor Leste kongratula governu no povu Timor Leste ba selebrasaun tinan 20 restaurasaun indepedénsia no sira apresia Timor Leste nia atinjimentu ba dezenvolvimentu no rejelensia hodi promove pas no estabilidade ba dezenvolvimentu nasionál.
Aproveita oportunidade ida ne’e, iha komemorasaun tinan 55 ASEAN nian, Embaixadór ne’e kongratula atinjimentu nasaun membru ASEAN sira hodi infrenta pandémia Covid-19 ho di’ak hodi asegura populasaun sira husi pandémia globál ida ne’e”.
Tuir Embaixadór ne’e katak, ASEAN iha komitmentu atu nafatin buka dalan hodi fó asisténsia no kapasitasaun ba Timor Leste iha preparasaun adezaun ba ASEAN.
Xefe Estadu louva atinjimentu ne’ebé ASEAN iha durante tinan 55 iha nia istória tomak hodi promove pas no estabilidade iha rejiaun sudeste aziátiku no Xefe Estadu apresia ho saida mak nasaun membru ASEAN sira halo hodi apoiu Timor Leste nia adezaun ba ASEAN liu-liu iha kapasitasaun sira no hein katak sei iha rezultadu pozitivu liga ho avaliasaun sira ne’ebé ASEAN halo ba Timor Leste. Atu nune’e Timor Leste nia adezaun ba ASEAN lalais liu tan”.
Entretantu Ministra Negósiu Estranjeiru Kooperasaun Adaljiza Magno afirma,Asean ba Tinan 55 espera katak ida ne’e tinan ikus Timor Leste partisipa hanesan laos membru, ita hotu-hotu espera katak tinan oin ita partsispa hanesan ona membru plenu direitu ba Asean ninian.
Foin dadauk ne’e ami ba iha Kamboja iha Asia Rejionál forum no mos iha runiaun Ministru Negósiu Estranjeiru países Asean nian, Entaun Primeiru Ministru Cambodia nia halo ona anunsia katak sira iha intensaun atu formaliza Timor Leste nia adezaun ba iha Asean Tinan oin, sira halo tan anúnsiu formal tinan ne’e ita hein fim do ano ne’e, sira sei hatete saida, ne’e duni agora ita tenki prepara an atu bele preparadu liu tan kuandu sai membru full member’s of Asean”.
Partisipa iha serimónia aniversariu ASEAN ba dala 55 Prezidente Parlamentu Nasionál, Ministra Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK), Embaixadór ASEAN iha Timor Leste no Embaixadór sira nasaun asian iha Timor Leste.
Jornalista : Rita Moniz
Editor : Agapito de Deus




