Lafaek News-Domingos da Costa Neves idade 42 ho nivél edukasaun ensinu Pre-Sekundariu de’it, harii grupu halo toos iha tinan 2019 ho fundu inísiu $ 250 (Dolar Atus Rua Liman-ulu) to’o ohin loron grupu ne’e rai ona osan hamutuk dolar rihun rua atus neen nu’udar rezultadu hodi atividade agrikultura.
Domingos da Costa Neves hakotu eskola iha 1991 tanba problema ekonomia familia la suporta. Hahu hosi hakotu eskola, kontinua kedan ho vida agrikultura too agora. Hosi agrikultura mak nia bele sustenta nia familia nune’e mós osan selu eskola oan sira nian.
Domingos iha oan nain lima kompostu hosi feto tolu mane rua. Feto ida dadaun ne’e tu’ur iha univesidade nasional Timor Lorosa’e semester lima, ekonomia familia no finanseiru ba oan eskola depende ba aktividade agrikultura la iha tan alternativu seluk. Hanesan dadaun ne’e halo grupu, halo toos no hosi toos ne’e mak bele hetan osan sustenta familia no selu eskola oan sira nian.
Grupu ne’ebé domigos harii ne’e ho naran grupu ai-mate tanba iha fatin refere ai tuan sira komesa mate hotu ona. Grupu ne’e hamrik iha tinan 2019 ho membru nain 15 komposti hosi feto lima mane nain sanolu.
Inisiativa harii grupu ne’e tanba haree ba fatin ne’ebé iha potensial ba agrikultura. Difisil ba governu atu tau matan ba sira ne’ebé ho nivél edukasaun ne’ebé minimu tebes. Tanba ne’e sira konsiente katak so grupu de’it mak sira bele hetan osan hodi sobrevive no hosi grupu mak iha posibilidae hodi hetan apoiu tantu governu ka NGO ruma.
sira hahu grupu ne’e ho fundu dollar atus rua limanolu. Alende ne’e sira mos halo proposta ba sentru juventude Ainaro no konsege hetan apoiu osan dolar atus lima. Hosi osan ne’e grupu hola mageira,Gebor no katana hodi halo servisu grupu nian ba oin
Dezafiu ne’ebé ami hetan durante ne’e mak bainhira iha tempu udan modo sira ne’e ami kuda ladun fó produsaun ne’ebé diak,” dehan Domingos da Costa Neves iha nia toos, aldea Ainaro Kiik foin lalais ne’e.
Iha toos grupu ne’e la’ós de’it kuda modo maibé iha batar, talas, aifarina, brinjela, tomate, aidila ai-manas no seluk tan. Iha toos refere, kolleta dala ida hodi ba faan iha merkadu bele hetan too dolar atus ida.
Nia esplika durante ne’e grupu aluga hakera ho folin dolar neen, tula produtu ba merkadu hodi faan. Sira nia modelu asesu ba merkadu mak sira rasik tenke ba tuur iha merkadu hodi faan no dala barak presija loron rua mak foin bele faan hotu. Sira la iha modelu store ba loja kliente balun mai sosa no faan tutan.
Modelu faan mak hanesan ai-manas faan iha susen lata tolu dolar ida, brinjela iha kesak ida hitu, tolu hamutuk dolar ida no tomate sira tau iha kuncimas ida nakonu ne’e, folin dolar sanolu.
Iha momentu balun ami sente ladun kontente tanba dala ruma produtu hirak ne’ebé ami ba faan la hotu no bainhira la hotu ida ne’e kosidera barak mak ami sei estraga no dala ruma situasaun ne’e dezmotiva ami,” dehan Domingos
Durante grupu ne’e hamrik seidauk iha NGO ka governu ruma mai visita maibé so iha sertru juventude Ainaro mak vizita ona no apiu fundus balun, problema nee’ebé durante ne’e grupu agrikultor ne’e enfrenta mak bee no estrada bainhira iha tempu udan, tanba ne’e husu ba governu atu konsidera mós peokupasaun ne’e hodi resolve.
Durante grupu ne’e estabelese too mai agora ami konsege poupa ona osan dolar rihun rua neen nolu resin. Hosi rendimente ne’ebé ami iha, dadaun ne’e ami impresta ba malu hodi oinsa ajuda membru grupu nunee mós hasae tan osan,” tenik nia
Nia hakotu ho mensajen ba joven sira katak lalika garante de’it ba estadu maibé ba hirak ne’ebé la iha servisu, hahú ona harii grupu hodi investe enerjia no tempu ba vida agrikultura tanba agrikultura mak alternativu hodi hatan ba ezijénsia uma laran.
Jornalista : Felisberto Fernandes
Editor : Agapito de Deus
