Lafaek News–Populasaun munisípiu Baukau kompostu husi postu administrativu Vemasse, Baukau villa, Kuelekai, Venilale no Baguia nadodon hotu ba Triloka Baukau hodi rona kompremisu polítika husi kandidatu Prezidente Repúblika 2022-2-2027 ho númeru sorteiu 14 José Ramos Horta ne’ebé hetan bensaun husi partidu CNRT lideradu Kay Rala Xanana Gusmão.
Populasaun Baukau kompostu husi antigu kombatentes, veteranus, juventude klandistinas hotu nakonu iha kampu triloka, maske loron manas la hakfodak,kontente haksolok ho prezensa lider karizmátiku Kay Rala Xanana Gusmão ho kandidatu prezidente Repúblika José Ramos Horta, komunidade sira simu tradisaun munisípiu Baukau hanesan tara tasi no kesi lensu kultural ba lider nasional rua ne’e hodi bidu akompania sa’e ba palku leten.
Iha diskursu polítika kandidatu Prezidente Repúblika periodu 2022-2027 ho númeru sorteiru 14, premiadu José Ramos Horta, hateten kandidtura ida ne’e nu’udar kandidatura nasional, tanba hetan adezaun apoiu
”Ha’u halo reflesaun fo naran ba ka lae, ha’u akompania iha Timor 2017 ha’u triste, lider husi xefe estadu ida ne’ebé halo failansu polítika, maibé ita komprende, mas prezidente republika nu’uadr interpretu númeru um ba konstituisaun ne’ebe simu konfiansa husi CNRT apoiu Lú Olo, hahu momenta nia halo interpretasaun ba konstituisaun akademika, hakerek konstituisaun atu halo tuir, bainhira la fo pose ba membru governu nain 9 signifika Lú Olo haksoit sai husi konstituisaun,” katak Horta iha nia diskursu polítika.
iha diskursu polítika Horta, hateten nia parte admira bainhira ema ida sai prezidente repúblika tenke hamriik iha dalan klaran hodi ezekuta orden konstituisaun nian, tenke husik kargu hanesan prezidente partidu atu servisu tuir dalan lei inan haruka.
”Ami rasik kafodak tanba sai hanesan Prezidente Partidu FRETILIN bainhira sai prezidente repúblika tenke husik partidu, maibé Francisco Guterres Lú Olo halo ida ne’e, tan ne’e mak impase polítika mosu too ohin loron afeta ba ekonomia povu kiik, edukasaun la’o lentu saúde ema hotu kestiona, tuir lolos prezidente repúblika laiha imparsializasaun tuir kna’ar konstitusional,” katak Horta.
Horta promete, baihira simu todan ne’e iha ronde dahuluk, nia sei hahú kedan diálogu ho lider partidu sira halo dizolusaun ba parlamentu nasional oinsá bele hamosu fali governasaun foun ida hodi hadia hikas povu nia moris, hadia ekonomia ne’ebé estagnadu, hadia edukasaun ne’ebé la’o lentu nune’e povu nia oan la asesu ho dignu.
Horta dehan ho siuasaun hirak ne’e hotu, partidu CNRT halo konferensia nasional iha 23 de Janeiru 2022, deside hili kandidatu ida ne’ebé iha kapasidade hodi bainhira eleitu, bele rezolve ka hakotu tiha krize ne’e hodi labele lori impaktu negativu ne’ebe boot ba iha povu no nasaaun Timor Leste, nune’e makakonferensista sira deside hili José Ramos Horta nu’udar kandidatu partidu CNRT hodi konkorre iha eleisau prezidensial ne;e atu lori suses ba iha eleisaun presidensial ne’e, presiza hamosu programa kampañia ida ne’ebé responde ba nesesidade povu no estadu nian, atu nune’e bele hakotu krize no hadia hikas imajen estadu nian ne’ebé monu makas iha mundu internasional.
Depois de rona aspirasaun hosi konferensista no militantes sira, no mos depois de análiza situasaun país nian, durante tinan 5 maka programa kampañia ne’e haree liu ba areas importantes 4, ida ne’e la’os katak areas seluk la’os importante, maibé areas 4 ne’e iha ligasaun liu ba hakotu krize boot ne’[ebé mosu atu bele hadia fali povu liu husi repozisaun orden konstituisional no ordem estadu direitu demokrátiku, rekuperasaun ekonomia (post-19), kompeténsia konstitusional prezidente repúblika no boa governasaun.
Programa ne’e nia objetivu prinsipal mak atu kurrrije aktus inkonstitusionais ne’ebé aktus Prezidente Repúblika atual PR, halo iha tinan 5 ikus ne’e nia laran hodi hatudu katak prezidente repúblika hatudu de’it nia la halo ninia kna’ar lolos tuir konstituiaun RDTL haruka no la imparsia no nia la halo bom sensu no laiha hanoi atu defende estadu nia interese.
Atktus inkonstitusionais sira ne’e bele, loke presedente la di’ak ba futuru nasaun nian, no-mos kria da-daun impaktu negativu iha komunidade internasional ninia avaliasaun ba estadu Timor Leste, hodi hafoer imajen rai doben no estadu RDTL nian, tanba ne’e ho programa ida ne’e, ita sei buka hakotu krize inkonstitusional hadia povu nia moris no hadia imajen Timor iha mundu internasional.
Enkuantu, iha ajenda um minutu de silénsiu prezide husi Kay Rala Xanana Gusmão hodi hamulak ba aswain sira ne’ebé mate iha funu laran tanba ukun rasik an, atu tulun fo forsa sira ne’ebé sei moris hodi kontinua sira nia mehi ba moris di’ak povu nian.
Aswain sira ne’ebé mate iha lina frente tanba defende direitu no liberdade povu nian, ohin ami husu ita boot sira nia forsa akompania tulun ami atu kontinua imi nia mehi atu liberta povu husi ki’ak no mukit, hatuur hikas konstituisaun RDTL ne’ebé ema komesa sama ba rai,’’ Lider karizmátiku ne’e hamulak iha kampania daruak ne’ebé lansa iha kampu Triloka Baukau, kuarta (03/03/33).
Iha diskursu polítika, Xanana Gusmão hateten, Timor Leste oras ne’e tama hela iha krize inkonstitusional ne’ebé provoka hosi aktus Prezidente Repúblika hodi viola konstituisaun RDTL hahú husi 2017, situasaun ne’e pratikamente paraliza tiha governasaun ne’ebé fo impaktu boot ba iha povu nian moris ho nasaun.
Iha fatin hanesan, veteranu Baukau-oan Costódio Belo alias Alin Laek, iha nia intervensaun husu juventude Baukau oan hili José Ramos Horta atu hadia hikas lei ne’ebé autor lei sira mak viola rasik, Baukau oan kompostu husi veteranus, ferik katuas, feto faluk oan kiak no joven sira hili lider ne’ebé iha matenek hodi liberta oan kiak no feto faluk tanba ukun an ida ne’e.
”Ha’u husu povu Baukau oan sira hili Ramos Horta hodi hatuur hikas konstituisaun iha nia nafatin atu ema hotu respeita, hametin airin 4 ne’ebé nakdoko hela hodi fo impaktu ba povu nia moris di’ak, tempu ona Horta ho maun Xanana ba ukun fali para hadia aktus ilegais hirak so maun nain rua Horta ho Xanana mak bele hadia,” katak Alin Laek.
Entretantu, iha komisiu polítika daruak ne’e kampania ofisial hahú oras 14 OTL, no remata husi Kampu Triloka Baukau sei kontinua komisiu polítika ba datoluk nian iha munisípiu Vikeke ho oras la hanesan.
Jornalista : Agapito de Deus
Editor : Agapito de Deus
