Bobonaru- (Lafaek News) — Era dezenvolvimentu iha periodu independénsia ida ne’e haketak ema balun ba naroman no balun kontinua moris iha nakukun tan laiha eletrisidade ida be lakan naroman iha tempu kalan hodi kompleta netik oras han nian.

Realidade hatudu iha prosesu independénsia nia matan mosu deskriminasaun ba iha sosiedade no povu kiik sira nia leet liu-liu area remotas, iha situasaun atuál ema balun asesu ba eletrisidade, saude, edukasaun no estrada, maibé governu la fó serteza id aba netik kiik balun moris iha areas remotas ne’ebé krize tebes ba dezenvolvimentu.
Iha kobertura espesial jornalista lafaek news, Juvita dos Santos, konsege deteta iha inan faluk ida, laiha laen no oan, hela mesak iha uma kalen didin bua ne’ebé fera hanesan hadak, ho distánsia metru 150 husi rin eletrisidade, iha mehi hakarak sosa fiu hodi dada eletrisidade, maibé kbiit osan laiha hakmatek ho pasiénsia sunu lilin ho mina rai ne’ebé halo ho kabas rahun iha butir kratindine hodi sunu lakan iha oras han kalan.
Haree iha realidade, avó Delfina Afonso Barreto idade 70, husi aldeia Atuaben, suku Atuaben dezde okupasaun indonezia to’o ohin loron, seidauk asesu ba liña eletrisidade ne’ebé kuaze pursentu 80 instala ona hale’u territoriu Timor.
Iha loron kuarta (04/11/2020), tuku 3:40 loro kraik, Jornalista Lafaek news hakbesik iha avó faluk ne’e nia rezidénsia ne’ebé didin haleu iha bua no taka ho kalen frozen, hodi haree situasaun avó faluk Delfina nian uma laran ne’ebé kuak burus iha uma kakuluk, didin sira nakles susar liu iha udan boot tenke sulin husi kalen kuak no didin leet sira hodi habokon toba fatin inklui sala bainaka, susar ba faluk ne’e atu hakat ba mai iha uma laran.

“Ha’u hela mesak, ha’u laiha forsa hodi halo servisu tanba idade bo’ot no forsa mós laiha ona” espres avó Delfina Afonso Barreto ba Jornalista Lafaek News iha nia rezidénsia aldeia Atuaben, suku Atuaben, kuarta 04/11/2020.
Inan faluk ne’e espresa nia esperiénsia moris ho ekonomia simples, tanba laiha forsa atu fai batar no halo toos, aihan loro-loron depende, sei hakiak netik animal balun hanesan manu hodi fa’an hetan osan sosa hahán no presiza seluk tuir nesesidade uma nian, familia sira hela besik hela no dalaruma de’it mak foin ba vizita, maibé la lor-loron.
“Dalaruma ha’u laiha osan atu sosa foos, han de’it batar tanba merkadu dook tebes no animal ne’ebé ha’u hakiak atu ba fan, maibé dook husi merkadu, ha’u han batar maibé ha’u nehan mós at ona,” avó Delfina haktuir iha dadalia ho Jornalista Lafaek News iha nia rezidénsia.
Iha dadalia ikus, avó Delfina hateten nia la husu buat seluk husi governu, maibé hakarak de’it instala nia eletrisidade atu nune’e nia labele nakukun iha tempu kalan.
“Ha’u husu de’it ba estadu atu tau matan netik mai ha’u uma, tanba husi sori-sorin ema hotu asesu ba eletrisidade maibé ha’u nia uma sedauk asesu eletrisidade durante tinan 8 nia laran,” nia hakotu.
Jornalista : Juvita dos Santos
Editora : Nelya Barros




