Lafaek News—Diresaun Jerál Estatístika (DJE) liu husi Diresaun Nasional Ekonomia Sosiais (DNES) nu’udar instituisaun ne’ebé hamahan an iha Ministériu Finansas ne’ebé aprezenta Indise Presu Konsumidor (IPK) ne’ebé iha fulan dezembru tinan 2022 nian iha Timor-Leste,
“Objetivu husi aprezentasaun ne’e mak atu fo informasaun ba governu no instituisaun relevante sira kona ba inflasaun no deflasaun merkadoria ne’ebé akontese iha rai laran, Ohin DGE halo aprezenta ba IPK, tanba ne’e ha’u hakarak klareza katak ita Lansa ohin ne’e ba Fulan Dezembru 2023 nian, seidauk inklui Janeiru 2023 ne’ebé mak ita hare katak sasan folin sa’e,”hatete Diretor DGE Elias do Santos Ferreira ba Jornalista sira iha Salaun konferensia DGE Caicoli, tersa (17-01-2023)
Portantu dadus ne’ebé públika iha fulan Dezembru inflasaun 0.6 % no afeita ba komprador feto no mane inklui estudante sira ne’ebé sosa ropa hanesan ropa eskola ne’ebé atu fasilita hodi asesu ba edukasaun formál iha nivel Pre-Sekundaria no sekunadariu.
“Ha’u hakarak infoma iha ne’e katak iha fulan dezembru ne’e iha inflasaun sira hetan 0,6 ida ne’e afeita ba komprador feto no Mane inklui estudante sira atu sosa ropa eskola nian,”katak nia
Iha sorin seluk, Prezidente Autoridade Munisipal Dili (PAMD) Guilhermina Filomena Saldanha Ribeiro argumenta, iha fulan-fulan Diresaun Geral Estastistika fahe informasaun kona-ba presu konsumidor, tanba ne’e PAM iha inisiativa hodi rona informasaun ba presu konsumidor ninian.
“Ha’u hanoin fulan-fulan husi DGE sempre fahe informasaun kona ba presu konsumidor hanesan PAM hakarak hatete katak maioria husi ekonomia barak liu iha Dili, entaun ha’u mos hakarak mai hodi rona informasaun konaba presu konsumidor nian”
PAMD Guilermina Filomena Saldanha Ribeiro afirma katak, foin mandatu ba tinan ida ne’e primeira vez rona informasaun ba komersiál ne’ebé fan aifuan iha licedere, tanba vendedor sira fan loron to kalan, bainhira kalan vendedores nafatin fan sasán to loron no aproveita hein sira nia produtu ne’ebé fan iha fatin ida ne’e.
“Foin mandatu tinan ida pela primeira ves rona informasaun kona ba komersiante sira ne’ebé fa’an ai-fuan iha lesidere ne’eba lakon, maibe durante ne’e sira mos toba hein hela sira nia sasan, entaun sira presiza organiza atu nune’e sasan labele lakon, tanba ita hatene katak bainhira fatin ita faan sasan ne’e loron ita fa’an kalan ita lafa’an mais komu sasan tau hela iha ne’eba entaun ema ida-idak iha responsabilidade organiza nia sasan aifuan atu labele lakon” dehan nia
Autoridade Munisípiu Dili hatete ba sasán sira ne’ebé sa’e mak, masin midar, minuman, alkohol no Tabaku, maibé kuaze sasán folin sa’e hotu, entaun Governante ba parte relevante sira presiza toma atensaun ba sasán sira ne’ebé la tama iha deklarasaun governu ninian.
“Kona ba presu buat barak mak sa’e prontu situasaun mak ida ne’e ba futuru guvernu mak hatene tanba sa mak presu folin sasan ne’e sae ka la sae, mais hanesan ita hakarak hatene lolos, guvernu deside katak saida mak lolos ne’e sa’e hanesan masin-midar, minuman sira, alkohol, tabaku, prontu infelismente kuaze ki’ikoan ida sae buat hotu-hotu sa’e, ne’e situasaun mak ida ne’e guvernu ne’ebé mak area relevante presiza tau atensaun.
Nia esplika, Normalmente impaktu ba vendedores no kompradores sira bainhira folin sa’e liu-liu ba sira ne’ebé familia boot kbiit laek, loron ida dalaruma sosa no dalaruma labele sosa, entaun bele fo impaktu ba vida moris no kompradores ne’ebé la iha kbiit hodi sosa produtu, enkuantu parte ekipa tekniku liu-liu AIFAESA tun ba terenu no kondena ba sasán sira no halo espikulasaun ne’ebé ho lolos.
“ita hotu hatene ona katak pressu sa’e ita nia ekipa tekniku liu-liu ALFAEZA ho tekniku sira seluk mos tun hodi hare ida ne’e, Ne’ebé ami nia parte mak kordena nafatin ho sira, hodi fo nafatin ba sira karik ema balun ne’ebé halo espikulasaun ba buat sira ne’ebé lolos,” lia ikus.
Jornalista : Adolfina Soares
Editor : Aniceto DIas
