
Lafek News–Koñese Rosa Verdial hanesan defisiensia komunikasaun (jestual), nia moris iha loron 11 fulan Dezembru 1998 iha aldeia Kotolau, suku Kotolau postu administrativu Laulara munisípiu Aileu.
Rosa kompleta ona idade 27 hosi 1998-2025, sofre defisiensia komunikasaun dezde ho idade kiik too ohin loron, uza jestu hatudu liman hodi halo komunikasaun ho nia inan oinsa ajuda nia mama faan folin iha merkadu Taibessi atu bele hetan netik osan rahun uituan ba moris nian.
Rosa hanesan oan feto dá ne’en husi maun alin nain hitu, no husi maun alin nain hitu ne’e rosa mak oan ida ne’ebe ho kondisaun defesiénsia komunikasaun, nune’e nia Inan Armanda Fátima Lemos Verdial konta tuir kondisaun Rosa nian hafoin hetan moras fiziku ho tipu defisiensia Komunikasaun.
“Nia moris mai diak hela to tinan ida ami ko’alia ba nia nonok de’it ami hanoin sei tinan hat ka lima mak foin ko’alia, maibe to tinan haat tinan lima mos seidauk ko’alia, to deit nia boot ami hanoin ona katak ida ne’e akontese tanba natureza, nia la moras maibé ko’alia mak la hatene, ami lori ba konsulta too agora mos nafatin hela de’it,” inan Hosi Rosa Verdial, haktuir ba Lafaek News iha merkadu Taibessu, loron 3 de Juñu 2025
Haree ba kondisaun Rosa nian, Armanda Fátima nudar inan sente triste no lakohi husik Rosa hela ho ema seluk hodi tau matan no kuidado bainhira Rosa nia aman hakotu peregrinasaun moris no husik hela Rosa ho nia inan faluk Armanda hodi buka moris iha merkakdu Taibessi.
“Ne’ebe husik ba nia hamaluk de’it ha’u hanesan ne’e mos labuat ida, uluk amu Leão Dare bolu atu hakiak maibé nia apa dehan husik ba nia hanesan ne’e mos hamutuk ho ha’u,” nia hateten
João Carvalho Lemos hanesan maun hosi defisiénsia Rosa Verdial Carvalho hateten, nia alin feto ne’e tinan barak ona hetan moras defisiensia komunikasaun ne’e nia parte aprezenta ona ba autoridade suku Kotolau no maibé seidauk hetan resposta, nune’e defisiensia Rosa lakon direitu too ohin loron.

Hatan ba preukupasaun hosi familia defisiensia Rosa nian, Xefe Aldeia Kotolau Moises Aleixo, haktuir dadus relevante ho kondisaun defisiensia fíziku ( komunikasaun ) Rosa Verdial de Carvalho nia parte aprezenta ona ba autoridade postu Laulara ho (MSSI) Diresaun Nasional maibe hanesan de’it, too ohin seidauk hetan resposta ruma, tan ne’e nia parte rekomenda ba governu ho diresaun relevante atu tau matan ba ema ho kondisaun defisiensia ne’ebe presija tebes governu nia tulun.
“Durante ne’e ami hatama ona dadus ba administasaun postu Laulara Inklui MSSI diresaun nasional, maibé seidauk hetan buat ruma, hosi MSSI maka fo foos ho hahan balun ba sira nudar autoridade ami rekolha dadus aprezenta ba postu ho munusípiu ho MSSI maibé too agora laiha hetan resposta ba ami, nudar autoridade husu governu atu tau matan ba defisiensia sira nee’ebe presija tebes tulun.
Entretanto maske ho kondisaun defisiensia maibe defisiensia Rosa Verdial de Carvalho tuir ona Formasaun jestual nian iha hosi MSSI iha 2019-2024, maibé familia sente triste tanba Rosa la hetan direitu hanesan maluk defisiensia sira seluk.
Tuir dadus uma kain iha suku Kotolau hamutuk 320 no oha aldeia kotolau total uma kain hamutuk 105, maioria moris depende ba sira nia toos rasik.
Jornalista : Maria José de Jesus




