Lafaek News—Inan faluk Joaquina José Barros, orijen Aldeia Manumera Suku Mulo Postu Administrativu Hato-Builico Munisípiu Ainaro ne’ebe sofre defisiénsia iha tinan 2018, too ohin loron tuur de’it iha fatin no hetan hahan hosi viziñu.
Lala’ok moris faluk Joaquina Jose Barros ne’ebé defisiensia matan tuur iha fatin, no labele halo servisu uma laran, uza ai-tonka hodi la’o ba mai, tanba matan sorin karuk hateke nakukun no sorin los hateke Malahuk nune’e labele halo servisu uma laran.
“Tinan hitu ona ha’u nia matan hanesan ne’e moris mai di’ak hela, maibé problema ho maun lori katana baku mak hanesan ne’e tiha, maibe agora problema rezolve hotu ona, sorin ne’e haree rai nakukun hela sorin ne’e haree rai malahuk hotu,” dehan faluk Joaquina ba Lafaek News iha nia rezidénsia Mankati aldeia Manmera suku Mulo postu Hatu-Builico munisípiu Ainaro, Domingu 30/03/2025
Wainhira, iha tinan 2018 ba kotuk, faluk Joaquin nia kondisaun matan normal, halo servisu iha uma laran, no halo toos kuda modo hodi lori ba faan iha merkadu Mulo, moris laiha halerik, aihan natoon sempre iha uma laran, maibé ohin loron labele halo buat ida, nesesidade hotu depende ba viziñu ho nia oan mane ida ne’ebé oras ne’e fan hela sasan dapur nian iha Dili.
“Ha’u nia oan la eskola ida fan sasan baldes, kadera oan, la’o tun sa’e iha Dili, nia lori foos, mina sira mai, ha’u nia matan hansan ne’e seidauk hetan osan ruma, ha’u hakarak governu tulun ha’u, tanba ha’u la haree total, sorin di’ak, maibé haree la mos ona,” Joaquina haktuir ho triste.
Joana da Conceição hanesan viziñu ne’ebé sempre tulun hahan loron-kalan ba faluk Joaquina, haktuir katak faluk Joaquina moris hanesan kbiit laek, too ohin loron seidauk hetan ajuda hosi governu, hanesan viziñu nafatin tau matan kbiit ne’ebé iha, maske hahan uituan, sempre han fahe ba nia.
“Joaquina ne’e ha’u nia alin nia moras difesensia matan, ha’u mak tau matan ba nia fo haan nia kuandu la’o ba mai ne’e, ha’u dada de’it, ba hospital mos ha’u dada de’it, ha’u ba merkadu ona ha’u hateten maun nia oan hein nia, ami lori modo ba folin ne’e hetan $1 $2, sosa fali foos haknaok mai teim hodi ami han hamutuk, ha’u mesak halo toos hodi ami han ba lor loron nian, ami sira ne’e kbiit laiha atu buka moris ami forsa laiha halo toos uituan ba ami han de’it, tuur hanoin barak aban han saida, bain rua han saida,” haktuir hosi Joaquina nia viziñu ne’e.
Hatan ba problema ne’e Xefe Aldeia Manmera, Afonso Verdial, hateten nakait ho halerik inan faluk Joaquina nian, nia parte hatoo tiha ona ba xefe suku, hato’o ba diresaun kompetente oinsá bele ajuda ninia komunidade ne’ebe ho kondisaun defisiensia, maibe too agora seidauk iha informasaun serteza.
“Sira mai hatoo ona iha Xefe aldeia, ha’u informa ona iha suku, suku sei relata ba iha postu ba munisípiu, maibé too agora seidauk hetan informasaun balu husi suku, nudar autoridade ha’u hare liu ba ha’u nia kumunidade sira ha’u triste, ha’u rekomenda ba governu oinsá tau matan ba komunidade ida ne’e,” xefe aldeia Manmera ne’e rekomenda.
Ligadu asuntu ne’e, ekipa Lafaek News tenta konfirma ho Xefe Suku Mulo, atu konfirma proposta ne’ebé xefe aldeia ne’e hatoo, sede suku ne’e rasik dook hosi komunidade Manmera no presiza la’o kilu metro 10 hafoin bele too hodi hasoru malu ho xefe suku, aleinde ekipa tenta kontaktu ho xefe suku ne’e rasik lina kontaktu la koneksaun tanba iha liu area rural, entretantu, total habitante iha aldeia Manmera hamutuk 5.56, kompostu hosi uma kain 120.
Ekipa lafaek News mos konfirma ho Assosiasaun Halibur Defisiénsia Matan Timor Leste (AHDMTL), ho Diretor Ezekutivu Gabriel Ponciano, liga ho preukupasaun defisiénsia matan faluk Joaquina José Barros nian, AHDMTL sei konfirma ho sira nia korespondénsia iha munisípiu hodi ba rekoila dadus defisiénsia Joaquin nian hodi prosesa atu bele hetan direitu defisiénsia nian.
Jornalista : Maria José
Editor : Agapito de Deus
