Lafaek News—Molok loro-matan sa’e, inan domin nain, Ersilia Frans Pereira Belo iha ona Merkadu Taibesi, hodi sosa modo hosi Ermera no Hera atu bele kontinua faan tutan hodi hetan osan prepara oan sira nia future ne’ebé nabilan.
Desde 2015, Ersilia sustenta nia família ho fa’an modo. Maibé moris iha merkadu la’ós fásil. Tempu muda, dezafiu aumenta.
“Dalaruma ha’u hetan de’it $5 loron ida,” Negosiante Ersilia hatete ho lian ne’ebé neneik ba jornalista Lafaek News iha Merkadu Taibesi, Dili, 12/06/2026.
Iha pasadu, Ersilia dehan merkadu oferese folin di’ak. Kompradór nakonu, moris la’o di’ak. Agora situasaun fila fali ba normál, maibé ho dezafiu foun.
“Numeru ema fa’an modo loron ba loron aumenta, maibé osan ne’ebé ema iha atu sosa modo ne’e menus ba bebeik,” nia esplika.
Rendimentu loron ida agora la konsistente. Raramente sa’e to’o $15. Se kompradór ladún barak, dalaruma nia lori de’it $5 fila ba uma.
Negósiu ki’ik ne’e lori risku bo’ot. Modo la’ós produtu ne’ebé bele dura semana ida. Se la fa’an hotu iha loraik, nia tenke fa’an fali iha dadeer tuirmai. Se ema la sosa, dalan ikus mak soe ba lixu fatin.
“Buat sira agora diferente ona duké uluk,” Ersilia hatete.
Luta entre regulamentu no buka moris dudu Ersilia ba fatin seluk. Atu hetan dolar balu, nia no vendedór modo sira seluk tenke fa’an iha estrada ninin, tanba ema uitoan de’it mak la’o bá-mai iha merkadu laran.
Ho regra merkadu tenke moos, Autoridade duni sira husi fatin ida ba fatin seluk. Ba Ersilia, luta loron-loron nian mak ne’e: subar hodi buka moris, no sai hodi habosu kabun.
“Moris ne’e kona-ba serbisu. Se ó la eskola, ó bele hahú negósiu ida hodi sustenta ó-nia an,” nia hatete ho firmeza.
Osan ne’ebé nia hetan husi fa’an modo uza hodi sosa ai-han ba uma laran, selu nesesidade báziku, no importante liu mak selu nia oan sira nia eskola.
Iha merkadu Taibesi ne’ebé manas tebes, Ersilia hato’o mensajen maka’as ba joven sira ne’ebé oras ne’e eskola hela, nia lakohi nia oan sira no joven sira Timor-Leste, lakon tempu no halo inan-aman terus.
“Eskola. Se eskola la’o di’ak, hanoin ba futuru. Keta hakanek imi nia inan-aman. Ami nu’udar inan-aman tuur iha merkadu, susar hanesan ne’e. Imi nia oan sira mós tenke hanoin buka serbisu, hanoin eskola, fokus, tanba futuru iha imi nia liman,” nia hatete.
Nia hakotu ho ksolok no hateke “Futuru la’ós iha ami nia liman, maibé iha imi nian hodi hili dalan ida-ne’e, Ersilia hatudu nia dignidade ne’ebe la mai husi pozisaun, maibé hosi nia luta ba ninia perseveransa no domin ba família.
Jornalista: Moises Guterres
