Lafaek News_Forum Organizasaun Naun-Governamental Timor-Leste (FONGTIL) solisita ba Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL), liu husi Diresaun Polísia Sientífika Investigasaun Kriminál (PSIC) no Diresaun Servisu Investigasaun Kriminál (DSIC) atu kontinua hametin koperasaun no Vijilánsia ba atividade jogu illegál Scam Call Centre iha Timor-Leste. Kestaun ne’e hato’o husi Diretor Ezekutivu FONGTIL, Inocencio de Jesus Xavier, iha konferénsia imprensa iha Salaun FONGTIL Caicoli, Dili, Kinta feira 30 jullu 2026.
Nia dezafia autoridade seguransa atu kontinua halo Vijilánsia máximu liu husi kanál seguransa Estadu nian hodi halo mitigasaun ba grupu mafiozu sira iha Timor-Leste.
“FONGTIL hein katak esforsu hanesan ne’e, PNTL, DSIC, PSIC kontinua hametin ho koordenasaun di’ak entre instituisaun Estadu tomak hodi hametin kapasidade operasionál atu prevene no kombate krime sibernétika, krime organizadu, no jogu ilisitu Scam Call Centre hodi garante ambiente seguru ba sidadaun hotu,” Inocencio dehan iha konferénsia imprensa iha Salaun FONGTIL Caicoli.
FONGTIL no membru Rede Setorál mós rekomenda ba Ministériu Públiku no Tribunal atu aplika sansaun tuir dispozisaun pena relevante iha Kódigu Penál ba sidadaun estranjeiru sira ne’ebé komete kazu jogu online illegál iha Timor-Leste.
Artigu sira ne’ebé bele aplika maka: Artigu 188° – Asosiasaun Kriminoza; Artigu 269° – Burla Informátika Agravadu; no Artigu 313° – Brankamentu Kapitál
Aleinde ne’e, FONGTIL husu ba Ministériu Públiku no Tribunal atu konsidera medida koasaun ne’ebé apropriadu tuir lei durante prosesu investigasaun no julgamentu ba suspeitu sira kazu Scam Call Centre.
“Pedidu ida-ne’e bazeia ba preokupasaun katak, karik la aplika medida koasaun ne’ebé adekuadu, bele iha risku suspeitu halai ses husi Timor-Leste ka difikulta prosesu investigasaun no administrasaun justisa,” nia esplika.
FONGTIL respeita nafatin independénsia Ministériu Públiku no Tribunal atu foti desizaun tuir Konstituisaun, Kódigu Penál no lei sira ne’ebé aplika, ho konsiderasaun ba direitu fundamentál suspeitu sira no interese públiku.
FONGTIL husu ba governu atu kontinua hametin polítika nasionál no estrutura legál ba prevensaun no kombate krime sibernétika, inklui investimentu ba teknolojia, formasaun rekursu umanu no kooperasaun internasionál.
FONGTIL mós rekomenda ba Servisu Migrasaun no autoridade relevante sira atu hametin kontrolu fronteira no troka informasaun hodi prevene movimentu illegál, deporta sidadaun estranjeiru sira ba nia nasaun orijen, no kontrola sidadaun estranjeiru ne’ebé tama mai territóriu Timor-Leste la ho objetivu klaru.
Iha biban ne’e, Diretor Ezekutivu FONGTIL hato’o apresiasaun ba PSIC no DSIC ba sira-nia servisu profisionál hodi desmantela rede krime transnasionál scam call centre iha Dili no munisípiu sira.
“FONGTIL ho nia membru no rede setorál sira hakarak hato’o apresiasaun ba parte seguransa, liuliu PNTL, PSIC no DSIC, ba sira-nia komitmentu hodi desmantela atividade jogu ilisitu. Asaun ida-ne’e hatudu katak instituisaun seguransa sira serví povu ho responsabilidade no determina atu kombate krime organizadu ne’ebé ameasa seguransa no estabilidade nasaun nian”, nia hakotu.
Jornalista : Moises Guterres
Editora : Gracia Soares.


