Lafaek News—Grigório Saldanha “Mouris” husu deskulpa povu munisípiu Dili liu husi diskursu fundamental ikus molok husik nia kna’ar hanesan Prezidente Autoridade Munisípiu Dili iha data ofisial 28/01/2025.
“Maluk sira hotu neʼebé ha’u hadomi no respeita, Ho sentidu responsabilidade kle’an ba povu Munisípiu Dili, hafoin tetu no hanoin didi’ak, maka liu husi komunikadu ida-ne’e, permite ha’u fó sai ha’u-nia rezignasaun ba kargu Prezidente Autoridade Munisipál ka PAM-Díli. Desizaun ida-ne’e todan tebes, maibé ha’u tenki foti tamba situasaun sira neʼebé ha’u sei esplika hanesan tuir mai ne’e,” Grigório Saldanha “Mouris” ba jornalista sira iha Edefisiu munisípiu Dili, matadoru Tersa 28/01/25.
Iregularidade Administrativu no Finanseiru, durante ha’u-nia mandatu, ha’u hasoru iregularidade grave sira iha prosesu administrativu, inklui falsifikasaun dokumentu no prosesu sira ne’ebé duviduzu. Preokupante liu mak situasaun iha servisu rekolla lixu manual, ne’ebé identifika tinan ida halakon osan Estadu mais ao menos dólar millaun ida. Dadus sira-ne’e fasilita husi relatóriu sira, rejistu husi sistema automátiku Tibar nian no evidensia fotográfiku no videográfiku husi fulan Agostu 2023 to’o Agostu 2024. Foin loron hirak liu ba Sua Exelénsia SEATOU konfirma rasik, wainhira halo verifikasaun surpreza ba’a kamioneta tula lixu sira nian.
Falta Autonomia Administrativu: Dependénsia demais AMD ba Ministériu Administrasaun Estatal (MAE) estraga kapasidade atu prepara didi’ak desentralizasaun poder lokál, tuir polítika Governu IX nian.
Obstákulu ba Realizasaun Auditoria: Iha fulan Setembru 2024, ha’u husu ba Ministru Administrasaun Estatal atu halo auditoria ba servisu AMD nian. Maibé, auditoria ne’e foin hahú iha Dezembru no to’o agora, ha’u seldauk simu Informasaun ruma kona-ba ninia rezultadu.
Situasaun ida-ne’e fo impaktu no trava implementasaun medida koretiva sira neʼebé urjente.
Desizaun Unilaterál no Falta Koordenasaun: Intensaun atu transfere unidade Project Management Unit (PMU) husi AMD ba MAE prejudika ami nia kapasidade atu superviziona téknikamente servisu limpeza urbana. Piór liu tan, MAE halo estensaun kontratu empreza limpeza sira, sem konsulta uluk ho AMD. Ida ne’e hamate esforsu sira ba melloria no prejudika ijiene no saúde públiku sidadaun Dili nian.
Konflitu Kompeténsia : Diresaun Jestaun Merkadu no Turizmu (GMT) ne’ebé halao serbisu munisipál nian, tuir lolós submete ba’a Autoridade Munisípiu Dili, maibé infelizmente SEATOU maka kontrola lor-loron hodi atua ho violénsia hasoru vendedores ambulantes ka komunidade kiak sira ne’ebé hela iha espasu públiku ho sira nia sasán. Hanesan konsekuénsia, AMD maka hetan fali kritiku no akujasaun husi públiku hanesan autór no responsável.
Preokupasaun Étika no Sosiál: Hanesan sidadaun. veteranu no Prezidente Autoridade Munisipál. ha’u labele simu prátika violentu sira ne’ebé haterus tan sidadaun Dili. sem kria uluk kondisaun mínima alternativa, Ami rejista katak, situasaun ida ne’e atu repete fali prátika dezumanu sira ne’ebé uluk ema rai seluk sira halo hasoru ita nia povu, hahalok iresponsável ne’ebé ita nunka konkorda to’o ita manán Independénsia!
“Realidade sira ne’e mak motiva atu hala’o kna’ar ho efikasia no sente hanesan la hetan apoiu institusional, Haree ba buat sira ne’ebé temi, ha’u konklui katak realidade sira ne’e maka trava ha’u atu hala’o ha’u-nia knaar ho efikásia no integridade, neʼebé ha’u konsidera importante. Ha’u ho ha’u-nia ekipa serbisu maka’as ona atu hadi’a AMD, kombate indisiplina, korupsaus, nepotizmu no pratika Familiarismu nian, tuir kompromisu Governu lX nian. Maibé enfelismente obstakulu sira ne’ebé ami hasoru, sente Hanesan la hetan apoio instituisional hodi kumpri promesa sira ne’ebe ita halo ona ba povo Timor Leste, liliu kapital Dili. Nune’e, halo ha’u Nia presensa iha kargu PAM Dili ne’e la sustentável ona atu kontinua !”Nia esplika
Grigório Saldanga dehan nia parte la haluha hatu agradesimentu ba fiar no kolaborasaun husi belun sira no husu deskulpa ba povu Dili no husu atu hetan fali Prezidente foun ne’ebe servisu lalais ho lolos.
“Maski nune’e, ha’u nia dever atu hato’o ha’u-nia agradesmentu ba fiar no kolaborasan husi ha’u-nia kolega sira iha AMD, husi Ha’u nia superior sira iha MAE no Governu IX, iha lideransa Sua Exelénsia Maun Boot Xanana Gusmão, Ikus ha’u hakarak husu deskulpa ba povu sidade Dilli tanba ha’u tenki para iha dalan klaran, maske iha ona planu oinsá dezenvolve sidade Dili ba oin, kona-ba lixu, merkadu, rate, jardin, no atendimentu sira seluk ba komunidade nia nesesidade sira, nune’e, dala ida tan ha’u deklara ba públiku ha’u nia rezignasaun nudar PAM DILI, Ha’u deseja susesa ba PAM foun atu kontinua serbisu lalais, maibé lolos hodi lori mudansa sira, no afirma ha’u nia kompromisu ba dezenvolvimentu sidade Dili no moris diak ba sidadaun sira hotu ,” Grigório Saldanha hakotu lia.
Entertantu Grigorio Saldanha simu pose hanesan Prezidente Autoridade Munisipiu Dili husi Ministériu Administrasaun Estatal (MAE) Tomas do Rosario Cabral iha Administrasaun Dili iha loron 01/03/2024, rejiga-an iha data ofisial 28/01/2025.
Jornalista: Moises Guterres/Maria Jose
Editor : Agapito de Deus




