
Lafaek News–Partidu Frente Mudança (PFM), liu husi Comisaun Polítika Permanente no Comisaun Política Nasional (CPN) inklui kordenadores munisipiu 12 ho RAEOA deside suspende Egidio de Jesus husi nia kargu Prezidente Interinu partidu Frente-Mudança, maibe Prezidente interinu PFM, Egidio de Jesus konsidera suspensaun ne’e inestatutual no laiha baze legal.
Suspensaun ba prezidente Interinu durante fulan tolu bazea konferensia CPP-CPN iha loron 18-19 fulan Dezembru 2021, Razaun fundamental Prezidente interinu partidu Frente-Mudansa (FM), Egidio de Jesus, Comisaun Polítika Nasionál (CPN) inklui kuadrus partidu deside suspende husi nia kargu ho razaun nia (Egidio) sei iha kazu balun ligadu partidu nia orsamentu subensaun publiku iha tribunal.
Sekretariu jeral partidu Frente Mudanca, Recardo Cardoso Nheu klarifika katak, problema ne’e sériu, tanba prezidente interinu foti tiha partidu FM nia osan USD.52600. Foti osan primeiru hamutuk USD.6600, tanba kada tinan partidu FRENTE MUDANCA hetan orsamentu subensaun publiku husi governu hamutuk 92 mil.
Transferensia ne’e mai, partidu tenke kria anggaran belanja tahunan hanesan mos orsamentu estadu katak tinan ida ita hakarak uza ba saida de’it, deside mak sekretariu jeral ho financa ezekuta tuir desizaun CPP deside koletiva hodi foti osan utiliza ba buat ruma, agora tempu ida ami atu selu ba dívidas partidu nian ita loke chek ida USD.6600, chek ne’e ha’u mos la kaer, tezoreira mak ka’er, tuir pedidu ne’ebé iha loke chek mai realidade ha’u tenke selu tusan duni no ha’u asina chek ne’e, ha’u asina hafoin finansas foti hodi selu ema, ha’u asina chek ne’e entrega ba prezidente interinu nia hateten katak chek me’e sei rai hela iha ne’e, nia sei kontaktu sekretariu jerál depois mak mai foti fila-fali ne’e normal, liu tiha loron hira bendahara (Bety Fernandes) ba buka nia, hateten katak chek lakon tiha, ne’ebé mungkin lakon duni, pois bendahara ne’e mai fo hatene ha’u, liu semana ida ha’u buka nia hodi husu hanusa chek ne’e, nia dehan Sekjen chek ne’e como nakles tiha ha’u so’e tiha ona, ha’u hanoin loos, ha’u fila mai ladun preukupa, liu tiha loron hira bendahara fo hatene ha’u di’ak liu maun ba chek iha banku, tanba ha’u ba chek la di’ak, entaun ha’u ba banku haree print sai ha’u haree Egidio de Jesus mak foti osan USD.6600’’ haktuir sekretariu jeral FM Ricardo Cardoso Nheu iha resintu edefisiu CNE Dili, sábadu (29/01/2022).
Ricardo dehan, kona-ba istoria partidu Frente Mudança loke too ohin loro ne’e, Prezidente Partidu Interinu nunka foti osan, normalmente sekretariu jeral ho financa mak iha kompeténsia absoluta foti osan, maibé foin primeira-vez print out sai nia (prezidente interinu FM) naran boot, maibé uluk Lugu nia tempu prezidente ho vise prezidente nunka foti osan.
Pois liu tiha fulan ida osan tama tan 23 mil, chek ida husi koaligasaun FDD fo ba prezidente interinu mak asina hodi foti chek, tuir lolos nia foti tenke tau iha konta bankária partidu Frente-Mudanca nian, maibé nia stor ba konta ofisial partidu nian nia lori tiha fali osan ne’e, ami rona amii fo hatene FDD ne’e labele, FDD dehan mai tan imi hotu tenke iha oin, agora osan 23 mil mai tan dala ida tan husi bankada UDT nian ami iha ne’eba hotu bendehara ho CPP iha ne’eba hotu atu foti osan ne’e stor ba konta partidu nian maibé ba nia lamas tan 23 mil tan, entaun ida ne’e mak ami prosesa nia hatama ba tribunal, agora tribunal beku tiha osan ho akontesimentu kuaze USD.52600, tribunal konsege salva osan kuaze 14 mil, restu la hatene uza ba iha ne’ebé nia tenke hasoru lei tanba osan estadu nian, total 52600 USD’’ katak Nheu.
Ho hahalok hirak hanesan ne’e, baze PFM rona, munisipiu 13 mai halo konferénsia ida hamutuk ho CPP-CPN hapara emidiata Egidio de Jesus husi Prezidente Interinu Frente-Mudanca, militantes sira iha munisípiu barak mak komplein tanba prezidente uza osan grupu balun la hatene.
Ita la hatene nia uza osan ba ne’ebe, sira distritu mos la aseita, relatoriu laiha, ami la hatene, ami hatene partidu nia osan lakon, lolos ne’e atu foti osan partidu nian ami nain rua asina mak haruka finansa ba foti, ida ne’e mak akontese iha osan 6600, agora 23 mil husi FDD nian la hatene nia rai iha ne’ebé ita la hatene, nia (Egidio) tenke responsabilidade ba iha justisa, tanba agora iha hela prosesu investigasaun,’’ haktuir sekretáriu jeral Ricardo Cardoso Nheu.
Ricardo Cardoso Nheu konsidera aktu ne’e sériu tanba osan hamutuk 52600, ne’e la’os osan uituan no osan ne’e partidu nian katak osan ne’e subensaun mai husi estadu ba partidu atu halo servisu partidu nian la’os utiliza ba atividade privadu.
Ita deside hasai, tanba prezidente interinu labele, tanba mosu ona KO prezidente nain rua hanesan Cesar Moreira ho Abel Larisina mak KO prezidente, maibé Egidio hakarak nu’udar vise prezidente no membru partidu nafatin,’’ Nheu fundamenta.
Hatan ba asuntu ne’e, Prezidente Interinu Partidu Frente Mudanca (PFM), Egidio de Jesus alias ‘’la manas la malirin’’ hatan katak, ba dahuluk ko’alia kona-ba legalidade Egidio de ‘’Jesus La Manas-La Malirin’’ molok ko’alia kona-ba enjeneiru Ricardo Cardoso Nheu iha n’eebé la intende parte estatutu no parte leis.
Nai-maromak halo lalehan ho rai, nu’udar ema kristaun bazeia ba santa bíblia antigu testamentu primeiru livru saun Moises jénize too ba 32 versiklu II, artigu II versiklu I too 24, nai-maromak halo lalehan ho rai, ba loron hitu deskansa, buat hotu ne’ebé maromak halo ne’e ho lei, atu iha fali sistema núminu super-natural invizivel, atu udan ka loron, ou lalehan ka priugatóriu buat hotu iha sistema legal.
Iha mundu mos hanesan ho sistema fenómenu reavizivel, maromak tau lei hodi kesi ho nia sistema fenomenal kalan ho loron no udan ho bailoron ne’ebé labele transgressa, ne’e mak ita dehan sed lex dura lex, a lei é dura más é lei, a constituição é dura más é constituição, o estatuto é duro mas é um estatuto da frente da mudanca, ne’ebe atu fo hatene de’it katak imi jornalista sira haree kualidade enjineiru ne’e esplika tuir sasan tuir nia akademiku enjineiru ka lae, mas ha’u haree kuitadu,ha’u mak moe fali ho nia komentáriu sira ne’e,’’ afirma PFM Interinu Egidio alias La Manas La Malirin, Primeiru kona-ba Egidio de Jesus nia legalidade nu’udar lideransa koletiva kolejial iha partidu Frente-Mudanca, uluk kuandu halo kongresu Fretilin,
Ami hakarak halo mudansa Frente mudansa ne’e ha’u mak prezidente Frente mudansa, sekretariu jeral mak Jose Luis Guterres nu’udar kandidatu Fretilin-Mudanca, iha ha’u nia uma ha’u hatete ba sira Ricardo mos mai Victor (matebian) mos mai, Jorge Teme mos mai, Joaquim Faculto mos mai no seluk tan, sira mai hatete ita tenke halo mudansa iha Fretilin,nusa la tau kamarada Victor ka, José Lugu ka kamarada Jorge Teme mak prezidente Frente mudanca tau pakote ne’e hasoru fali pakote ida seluk, ida fali kamarada Marí ho Lú Olo nusa tau fali ha’u, imi sira ne’e loron-loron ibun bo’ot Termasuk Vicente Maubose, tanba ne’e hau hatete, kuandu ko’alia kona-ba poíitika ne’e ita nia testikulus politiku, tenke (200) duzentos kilo de cadaladu, ne’ebe istória hatete Egidio de Jesus e uma lideranca da Frente mudanca desde Fretilin mudansa to’o mai ohin loron,’’ afirma nia.
Egidio de Jesus hateten, bazea ba kongresu Nasionál daruak Frente-Mudanca iha loron 07-08 Dezembru 2016, ami na’in haat foi eleito aclamado por volta de madrugada as duas horas, Prezidente eleitu rejignadu mak Jose LUGU, vise nain tolu, matebian Victor, Egidio de Jesus ho Maubose, Ricardo Nheu nu’udar de’it vise sekretariu jerál, la’os sekretariu jerál, iha eleisaun antisipada, nain rua ne’e ba tiha uma fukun Fretilin, LUGU rejigna aan iha loron 09- Abril 2018, hodi adere ba AMP, ne’e direitu demokrátiku ita la bandu entaun mai konvida ha’u ba AMP iha Otél Dili, ha’u dehan belun Lugu ha’u la ba, bele iha tsunami laran, ha’u iha bero Frente Mudanca, ne’e ha’u la sai, mate ka moris ho Frente Mudanca, kuandu Lugu rejigna aan nia entrega karta kredénsial iha 09-Abril 2018.
Nia afirma, ohin prepara atu ba halo kampania eleisaun antisipada ne’ebé iha loron 10 fulan Abri 2018, ami komesa book an ba kampania FDD nian iha Lospalos, nia rejigna aan, ami nain tolu mesak iha pantai kelapa hau hatete ba nia, belun Lugu se mak duni hau belu. Ricardo bosok-ten, beik-ten la hatene lei ne’e se mak duni ita, nia dehan la’e ha’u mak hakarak ba defende ita nia lider karismátiku, entaun ha’u prontu simu tanba o rasik mak rejigna aan.
Maibé simu mos la’os simu arbiru hanesan komentáriu vise sekretáriu jerál no sekretáriu jerál ilegal Ricardo, nia komentáriu dehan fali suspende, tidak segampang itu, laiha fraze ida iha artigu 1 to’o 87 ami nia estatutu ko’alia kona-ba suspensaun, tanba ne’e suspende laiha disionáriu estatutu Frente Mudanca nian 100% correcto, estatuto é aduro mas é estatuto, tenke-ser kompridu.
Bazeia ba ida ne’e, dia 22 de Abril 2018, hau simu tan mandatu husi membru CPP, inkluindu ohin Ricardo que inkapasitadu ne’e la dekor artigu ne’e, tanba ne’e ha’u hatete katak nia inkapasitadu la domina lei, ne’ebe legalidade ha’u nian hetan tan mandatu husi membru CPP, diresaun nasional katak vise Prezidente Egidio de Jesus maka troka doutor Jose Luis Guterres rejignadu nia fatin nu’udar Prezidente,’’ Egidio fundamenta.
Iha final 22- Abril 2018, alinha 4 kuandu ema intelektual sempre ko’alia hanesan Prezidente dadauk ne’e, filojifia uluk nian tenke troka tiha kuandu hatene ne’e hatete sai, Tanba ne’e bajeia ba artigu 65 versikulu 1 alinha k beikten Ricardo da-daun inkapasitadu iha lei ne’e, nia mos asina hotu estatutu artigu 1 to’o 87, iha artigu 65 versikulu 1 alinha K, hatete bainhira aujénsia prezidente nian, kompetensia nu’udar prezidente ne’e entrega fali ba vise ida, la’os entrega ba engeneiro ka sekretariu jerál ka konselleru Abel ka la dehan iha estatutu.
Automatikamente, estatutu nia artigu 65 versikulu 1 alinha K ne’e loke poder tomak ba vise prezidente Egidio de Jesus, fará mais sira fo tan konfiansa, rejignado fo tan nia konfiansa iha 09 de abril 2018 ho CPP/CPN 22 Abril 2018.
Propriu Ricardo nu’udar ema dahuluk mak asina dahuluk, hatete ba nia o tafui kaben o la moe fali, ne’ebe legalidade hau nian mak ne’e,‘’agora tama fali ba ilegalidade Ricardo Cardoso, bazeia ba segundu kongresu Nasionál no lista 235 membros CPN nia sai hanesan apenas no dar, vise sekretariu jerá maibé iha reuniaun mos ita ba nia temi tan katak nia sekretariu jerál, haruka nia hatudu tok evidénsia, ha’u nia ha’u hatudu tiha ba imi,’’ dehan Egidio de Jesus.
Egidio reafirma, primeiru hanoin uluk mak ko’alia, iha lei iha estatutu naran sekretiu jerál asina tiha artigu 1-87 mos la hatene, tenke esplika de modo transparante de modo intelektual, de modo akadémiku, legal ba jornalista sira, tanba ne’e sekretariu jerál ne’e ilegal no inestatutual, tanba ne’e ha’u hakarak hateten nein Abel Larisina no sira seluk laiha direitu mai suspende, so liu-husi kongresu mak bele hasa’e ema ida no hatun ema ida, atu prezidente ka vise prezidente, ka sekretáriu jerál, tenke hili eleitu demokratikamente iha kongresu tuir artigu 54 estatutu partidu Frente-Mudanca nian.
Nia ba bosok imi difama ema ne’e sei hetan nia penalidade, tanba ne’e ha’u hatete ba alin sira nia la’os de’it bosok estatutu, maibé bosok hotu nai Maromak nia ukun fuan 10, Iha artigu 12 versíkulu 3-4 estatutu ami nian hatete escalao inferiores tenke hakruuk, submisaun escaloens inferiores ba escalones superiores, submisaun intereses partikulares ba intereses jeral,’’ katak Egidio.
Eis embaixador Cuba ne’e sublina, iha artigu 66 knaar sekretariu jeral nian iha direitu atu halo konvokatóriu ba CPP-CPN, maibé tenke solisita husu permisaun Prezidente nian, iha oportunidade ida ne’e Egidio de Jesus mak troka Jose Luis Guterres tuir artigu 65 versikulu 1 alinha K fo, portantu nia (Ricardo Nheu) ko’alia buat hotu bosok-ten (tudo mentoriso) no duun matak ema, bosok ten ne’e kontra natureza nia lei, iha maromak nia ukun fuan 4 tenke respeita inan-aman no nain-ulun sira, ukun fuan daualuk, keta dun matak ema no keta bosok, ha’u nain ulun iha partidu Frente-Mudanca tanba nia rasik asina.
Iha 22 Dezembru 2020, atu tama ona iha loron Natal nian, haree ba funsionáriu sira iha sede mudansa nian, halerik mai prezidente interenu, husu saláriu, nu’udar prezidente interinu hakfodak deside Pedro bendehara foun, tanba Ricardo ba tiha ZEEMS hanesan asesoria principal sem pre-misaun husi diresaun nasionál, sem konesimentu husi prezidente interinu partidu Frente mudanca iha dia 06 Novembru 2019 no iha 3 de Marsu 2020, tezoreira PFM nian (Bety Maria Fernandes) mos ba hotu ZEEMS.
Sira ba ZEEMS ne’e regalias ba AMP nian, maibé la’os FFD nian, taún pouco Frente-Mudanca nian, maibé regalias ba AMP (CNRT, PLP ho KHUNTO), sira ba ZEEMS indisiplina laiha konesimentu husi prezidente interinu, bainhira 2021, AMP (CNRT, PLP ho KHUNTO) monu, governu atual lideradu Taur Matan Ruak halo despedida hakotu tiha sira nia kontratu husi ZEEMS kompostu husi LUGU, Ricardo Cardoso Nheu ho Bety Maria Fernandes, tidin kidun rai-rahun suar fila mai ba taka na’ok konta bankaria 112534 iha ANZ, hodi transfer na’ok, muda na’ok no uza na’ok osan SP FM nian ho valor 71.202, 87 sentavus dolar Amérikanu, iha loron 14 fulan Abril 2021, sira ba foti ches payment, iha dia 22 de Dezembru 2020, ba foti direta iha banku BNCTL, atan hau nu’udar prezidente interinu Frente-Mudanca, tanba só ami nain tolu kompostu husi prezidente UDT, PUDD no Frente-Mudansa mak asina FDD nia chek, hau ba negosia ho direjente banku BNCTL, tanba besik tama ona natal halo prosesa lalais atu ami foti ami-nia osan hodi selu staff inklui sustenta kooperativa FM nian,’’ katak Egidio.
Egidio konsidera Ricardo Cardoso Nheu halo difamasaun, tan ne’e nia parte hatoo tiha ona keixa ba ministériu públika iha 15 de Setembru 2021, kona-ba burla agravadu kontra kódigu penal artigu 314, no sei prosesa tan denunsia kalinioza atu bele hetan naran di’ak ba prezidente Interinu Frente-Mudanca, Egidio de Jesus inklui naran di’ak ba família apalidu de Jesus, tanba lia-fuan duun matak sei iha Ricardo Nheu nia ibun too ohin.
Ricardo ko’alia hanesan kakatua lolos, la ko’alia hanesan ema, ita ema ne’e ko’alia tenke iha faktus, nia hateten ba loke konta bankaria subar, lian Portugés dehan quem diz ele é, se mak ko’lia nia mak ne’e duni, nia mak ba taka na’ok konta bankaria iha banku ANZ iha 14 fulan Abril 2021, no loke konta bankaria subar iha BNCTL, no iha 22 nia haruka nia bendahara lori chek rua, chek ida ho valor osan $.9500, momentu ne’eba hau fo hela formasaun kooperativa iha sede FM, derrepente fo tan chek $.6600 ida mai hau, hau husu ida ne’e atu halo tan saida, bendehara ne’e hatan mai hau ho bisik-bisik katak ida ne’e atu selu perdiem ba José Lugu, hau dehan o la hatene katak Lugu ba tiha ona AMP no sai tan Prezidente ZEEMS iha loron 06/11/2019, ida ne’e toos-natar Frente-Mudanca nian, tanba osan 92 mil ne’e subensaun publika FM nian, tuir lei númeru 6/2008, 16 de Abril atu ema ne’ebé ba ona ZEEMS nia perdiem ZEEMS no se mak ba ona AMP nia iha perdiem AMP nian, osan PFM nian labele naran fo ba ema ne’ebé sai tiha ona husi FM, hau rasik taka katak dalan,’’ Egidio sublina.
Nia dehan, osan 6 mil, la’os Egidio mak foti, maibé bendahara foun mak foti no asina duni husi sekretariu jeral Ricardo Nheu, tanba ami nain rua asinantes prinsipal iha banku ANZ, kuandu falta ida de’it la asina, banku ANZ la autoriza atu foti osan, ne’e hatudu katak nia bosok tan dala ida, osan ne’e foti tanba ami rua asina tiha ona, bendhara foti osan 9500 utiliza ba sa loos too oras ne’e nu’udar Prezidente Interinu la hatene osa ne’e nia paradeiru.
Enkuantu, osan 6600 duun matak dehan Prezidente Interinu mak na’ok, maibé realidade faktual hatudu 3 mil ba reajustamentu estrututra iha Lospalos no 3 mil uza konstrusaun tanke bee mos iha aldeia Riatoni, suku Haupu, postu administrativu Letefoho, munispiu Ermera, inklui fahi-luhan iha Walili no Manu-luhan iha Fatuahi.
‘’Ami nia relatoriu hotu CNE mai haree ona buat hotu kontabilizadu,’’ Egidio hakotu.
Prezidente Interinu Partidu Frente-Mudanca, Egidio de Jesus, konklui nia entrevista tuir ne’e : 1 prezidente komisaun nasional juridisaun, jurista José Pereira da Conceicao hatun nia paraser jurídiku hamutuk 14, iha ikus liu paraser ba dala-14 hateten katak enkontru 18-19, ne’ebé sekretariu jeral no KO-lideransa Abel Larisina, Cesar Moreira, meramente illegal e in-estatutual no fo ultimatu atu sekretariu jeral Ricardo Nheu atu hapara imediatamente enkontru CPP-CPN ilegal datado 18 de Dezembru 2021. Tanba konsidera nulu ou inválidu.
- Pelu kontraria, prezidente interinu legal e estatutual partidu Frente-Mudansa, iha fali konferensia kompetetiva iha loron 22 fula Janeiru 2022, membru CPN-CPP 60 pesoas no maioria koordenadores partidu Frente-Mudanca munisipal 12 ho RAEOA Oe-kusse, deklara publikamente de modo aklamadu sira konsidera ilegal no inestatutual reuniaun 18-19 iha CNE no barak sira obriga asina de’it, ho aklamasaun unanimidade fo mandatu aklamadu ba emb. Egidio de Jesus La Manas-La Malirin mantein nu’udar vise prezidente no prezidente interinu Frenre-Mudanca too ba realizasaun kongresu datoluk iha fulan Marsu 2022.
- CPN-CPP fo mos mandatu ba prezidente komisaun organizadora, doutor José Pereira Conceicao efetua konferensia munisipal utiliza orsamentu subensaun publika, III, IV trimestre no I trimestre 2022.
‘’Husu ba militantes no leitores hotu karik Ricardo duun matak na’ok osan 6 mil, 23 mil ne’e boot liu 92 mil ne’ebé atan hau Egidio de Jesus rasik ho tezoreiru foun mak ba depozita iha 22/12/202 iha banku ANZ? Lójika rasional no lójika real ne’e iha ne’ebé?,’’ hakotu Prezidente Interinu Partidu Frente-Mudanca.
Jornalista : Agapito de Deus
Editor : Acacio Pinto




