
Lafaek News–Sekretariu Estadu Formasaun Professional no Empregu (SEFOPE), DiretórJerál Formasaun Professional no Empregu, Paulo Alves afirma SEFOPE laiha intensaun atu trava rede tombal husi eis traballador Korea ne’ebé hanoin atu halo investimentu iha setor peska hodi loke servisu ba Timor oan.
Diretor Jeral Formasaun Professional no Empregu Paulo Alves, esplika nia parte rekonese duni antes mandatu VI governu konstitusional nian iha tempu ne’eba SEFOPE sei lidera husi Ildio Ximenes lidera diálogu ida iha Koreia, iha diálogu eis SEFOPE aprezenta programa lubuk ida, nune’e ikus mai konvense traballador nain 7 mak hakarak sosa rede lori mai Timor Leste atu investe ba area peskas, altura ne’eba traballador nain 3 maka konsege rekoila duni rede lori mai Timor Leste.
Bainhira traballador nain 3 ne’e sosa tiha rede tombal 700 unit, tuir mai halo kontaktu ho asisténsia adidu iha Korea, selu espedisaun hodi lori rede hirak ne’e mai Timor Leste inklui komputador balun iha laran, entaun, traballador nain hat ne’e hatene mak rede de’it, maibe sasan balun iha laran parte husi asisténsia adidu ninian.https://lafaeknews.tl/sefope-trava-rede-tombal-ikan-husi-eis-traballdor-korea-neebe-hakarak-investe-iha-setor-peskas/
Bainhira halo espedisaun mai Timor, asistensia adidu iha Korea altura ne’eba haruka espedisaun sasan hirak iha kontentor laran mai Timor, em ves hakerek SEFOPE nia naran, maibé hakerek fali Aniceto da Silva (nain ba rede tombal) nia naran, nune’e espedisaun too iha Portu Dili labele atu foti, tenke selu taxa demoraid lai molok foti sasan hirak ne’e.
Iha Altura ne’eba sasan ne’ebé asisténsia adidu haruka mai la’os lori naran SEFOPE maibé lori fali naran privadu, iha tempu ne’ebá ita hotu hatene traballador sira laiha osan, sira ba buka rede ne’e tau hamutuk atu governu fasilita hodi kria fali kampu servisu ba Timor oan sira, entaun iha altura ne’eba ita tau osan duni, bainhira mandatu governu remata, kontinua sétimu governu ita prosesu duni sasan ne’e, ita haruka karta ba eis primeiru ministru no traballdor rasik mos ba hasoru Mari Alkatiri, no ita haruka mos karta ba vise Ministru Transporte Telekomunikasaun, maibé bainhira haruka karta ho objetivu atu liberta kontentor atu traballador sira bele foti sira nia rede, maibé enkuantu karta too iha vise ministru ne’e despaixu ne’ebe vise ministru ne’e hatun ba prezidente APORTIL bele foti sai rede tombal ne’e más tenke tuir prosedimentu legal, tenke selu,’’hateten Paulo Alves ba lafaek news iha nia kna’ar fatin foin lalais ne’e hodi responde ba ezijensia eis traballador nain hat ne’ebé nu’udar nain ba rede tombal hamutuk unit 700 atu investe iha Timor Leste.
Paulo klarifika, iha tempu ne’ebá SEFOPE tau duni osan, maibé iha sétimu governu konsikuénsia husi impase polítika OJE la pasa, nune’e iha fali oitabu governu, SEFOPE anterior lidera husi atual vise ministru MNEK Juliao da Silva, esforsu nafatin atu liberta rede tombal unidade 700 ne’e, iha duni orsamentu, maibé momentu atu foti osan ba selu dalan laiha ho razaun estadu labele selu fali ba estadu.
Más ita tenta nafatin para haruka karta ba autoridade portuáriu atu hasai rede ne’e fo ba traballador sira, dalan laiha nafatin katak tenke tuir prosedimentu legal, husi ne’ebé mosu tan krize polítika hodi mosu fali formasaun segundu oitavu governu nune’e membru governu foun ne’ebé asume kargu SEFOPE nian kontinua halo servisu, iha altura forma ekipa ida hamutuk ho Aportil inklui PSIK no Alfándega ho traballador rasik ho SEFOPE ita ba iha Tasi Tolu fatin karantina loke kontentor ita haree rede kompletu, entaun altura ne’eba ita xave hikas entrega fali ba sira, ita hein prosesu atu SEFOPE bele hasai rede tombal ne’e entrega ba nain, maibé la kleur mosu fali covid-19, ita hotu hatene fatin ne’eba izolamentu covid nian ema labele besik kuaze tinan 2,’’ Paulo Alves klarifika.
Nia dehan, ohin loron situasaun normal ona, maibé derepente rede nain Aniceto da Silva reklama ona ba instituisaun KAK hodi husu nia rede, parte SEFOPE hakarak esplika ba Aniceto da Silva katak sasan ne’e nain mak nia duni, maibé dalan atu foti maka seidauk nakloke didi’ak, tanba tenke tuir prosedimentu legais.
Sekretariu estadu atual iha hanoin ona katak, sei hasai fali sasan hirak ne’e hodi entrega fali nain rasik Aniceto da Silva, la’os SEFOPE mak trava atu tai fali iha sentru Tibar ka SEFOPE mak lakohi entrega, sasan hirak ne’e sei rai hela iha Alfándega, se ita sura taxa demoraid dezde inisiu too agora kuaze total 48 mil, ita husu nafatin SEFOPE servisu lina-ministerial hodi hetan orientasaun SEFOPE, Alfandega ho Aportil atu nune’e labele selu taxa ba demoraid nune’e sasan hirak ne’e bele entrega,’’katak diretor jeral formasaun profesional no empregu SEFOPE ne’e.
Paulo Alves, argumenta sasan hirak ne’e hakarak ka lakohi sei entrega ba nain, la signifika SEFOPE mak atu privatiza fali rede tombal ne’e, hein katak sei forma fali ekipa foun hamutuk ho lina ministeriu sira oinsá bele buka solusan atu entrega hikas rede ba nain rasik.
Sasan hirak la menus no la lakon, sei rai nafatin hela iha karantina Tasi-Tolu,’’ katak nia.
Paulo Alves klarifika tan, kona-ba sasan komputador ne’ebé hetan doasaun husi asisténsia adidu, parese rede nain Aniceto da Silva maka laiha komunikasaun di’ak ho asisténsia adidu iha altura ne’ebá, tanba momentu ne’e, eis SEFOPE Ilidio Ximenes nia intensaun di’ak, razaun traballador lubuk ida hakarak sosa rede mai Timor hodi kria kampu servisu, entaun iha tempu ne’ebá eis SEFOPE orienta para asisténsia adidu sira fasiliata atu transporta sasan hirak ne’e mai too Timor Leste.
Parese iha momentu ne’eba laiha komunikasaun di’ak, entaun prejudika too agora, ho serteza katak momentu ne’ebá karta espidisaun ne’ebé mai ho lista manifest hakerek ba SEFOPE karik klaru ita la selu, so ke, momentu ne’e mai Timor tau fali traballador nia naran ne’e mak problema, tuir lei tau ona traballador nia naran tenke selu, agora SEFOPE hanoin traballador sira iha inisiativa atu ajuda governu loke kampu servisu, maibé hateten bainhira uza ema privadu nia naran tenke selu,’’ nia fundamenta.
Diretor jeral SEFOPE ne’e esklarese, hanesan rede nain hateten SEFOPE mak trava, maibé SEFOPE laiha intensaun, SEFOPE kontente tanba traballador sira iha intensaun di’ak atu halo investimentu hodi loke servisu ba maluk seluk, tanba ne’e SEFOPE laiha hanoin atu privatiza fali rede tombal ne’e.
Ha’u mos hateten ba senhor Aniceto ho nia maluk nain tolu katak, SEFOPE agradese tanba imi iha inisiativa di’ak, maibé prosesu atu foti rede hirak ne’e mak la’os fasil, maibé sasan hirak ne’e rai hela iha álfandega,’’ afirma nia.
Aleinde, maske Autoridade Aduaneira diresaun nasional operasoens fo ona orientasaun hodi hasai kontetór ne’ebé tau rede tombal ne’ebé tama iha loron 29/07/2020, no despaixu husi Autoridade Aduaneira (AA) iha loron 30/07/2020, diretor jeral SEFOPE ne’e resposta katak, iha Portul husi alfádega buat ketak ida, mai fali Aportil autoridade portuáriu nian sira iha kompténsia la hanesan.
Sasan ne’ebé hakerek iha karta laran iha ne’e iha, so ke, ha’u bele ko’alia katak, iha surat laran ne’e Aportil orienta diretor bele hasai ona sasan hirak ne’ebé selu ona taxa, agora ha’u nia pergunta mak ne’e, sasan hirak ne’e hakerek iha karta ne’e katak pagamentu sira realiza tiha ona problema demoraid mós sira rezolve tiha ona Aportil, tanba ne’e, sira bele liberta ona, pergunta mak ne’e, pagamentu ba demoraid hakarak ko’alia katak tinan hirak liubá SEFOPE tau duni osan más la konsege selu, se traballador sira ba selu husi kotuk SEFOPE la hatene, tuir ha’u hatene ita seidauk prosesa pagamentu,’’ dehan diretor SEFOPE ne’e.
Maibé, SEFOPE agora buka hela dalan atu traballador sira ne’ebé hatama sasan hirak ne’e labele selu ona, SEFOPE sei esforsu hasai sasan hirak ne’e atu entrega ba nain hodi halo investimentu loke servisu ba Timor-oan sira, hein katak sei la too tinan ida ka rua tan, iha tempu besik sei rezolve entrega ba nain no bainhira entrega ona rede ba nain SEFOPE sei ajuda tan investimentu ne’ebé eis traballador sira halo liu husi proposta ne’ebé traballador sira hakarak husu apoiu.
Observasaun Lafaek News, nota ligadu ho reklamasaun rede nain Aniceto da Silva, KAK tuun kedan ba SEFOPE hodi konfirma razaun fundamental husi rede tombal unidade 700 sei pendente sei entrega ba eis traballador Korea nain hat ne’ebé hakarak investe iha Timor area peskas hodi loke servisu ba Timor oan sira.
Jornalista : Acacio Pinto
Editor : Agapito de Deus




