Lafaek News (Laklubar)-Veteranu postu Laklubar Roberto de Jesus alias Mate-Restu, hatenen nia parte konsidera governu abadona no la konsidera kondisaun estrada ba postu ne’e, maske partidu politiku barak promete ba Laklubar too ohin loron folin laek, populasaun Laklubar ne’e halo saida saida ho governu.
Mate-Restu ko’alia ho mata-wen, Laklubar dezde kedan kolonializasaun, okupasaun Indonézia too ohin Timor Leste independénsia tinan 22, maibé la sente ukun an no la goza dezenvolvimentu liu-liu estrada atu fasilita populasaun sira lori aifuan ba merkadu hodi fan hetan osan responde oan sira nia eskola no nesesidade uma-laran.
Ami Laklubar ne’e sala saida mak governu la tau matan mai ami nia estrada ne’e, partidu oi-oin mai promete ami vota tiha sira ba ukun, maibé ukun haluha tiha ami,’’ Roberto ba lafaek news hafoin partisipa iha kampania kandidatu ELPR numeru sorteiru 14 iha postu administrativu Laklubar, sábadu (05//3/22).
Haree husi monografia Postu administrativu Laklubar nia sukus hamutuk 6 kompostu Suku batara, Fatukmaqerek, funar, Manelima, Orlala, ho Salanain total aldeias hamutuk 29, total uma kain 3.291, mane 8057 feto 7658, total populasaun 15.715. Maioria moris ho agrikultura, setor potensial hanesan agrikultura, turizmu kultural, relijiozu, turizmu no natural, dezafius ne’ebe populasaun postu ne’e hasoru liu-liu estrada susar atu fasilita povu kiik sira lori produtu asesu iha merkadu munisipial no merkadu nasional.
Mate-Restu, husu ba governu atu matan ba kondisaun estrada iha postu administrativu Laklubar ne’e, Laklubar iha riku aifuan oi-oin, maibé folin laiha tanba kondisaun estrada la merese atu fasilita populasaun sira lori aifuan ba merkadu, populasaun barak sustenta nesesidade uma laran ho oan sira nia eskola depende ba aifuan, maibe governu taka matan.
Ukun an ida ne’e, governu presiza sura mos kontribuisaun postu administrativu Laklubar, kontribui mos iha luta indepedénsia, maibé tanba saida govermasaun ba governasaun haluha estrada postu Laklubar, tanba povu hotu iha direitu asesu ba dezenvolvimentu, maibé dezenvolvimentu ho diskriminasaun.
Iha fatin hanesan, komunidade Kalohan suku Manelima, Natalino do Nascimento, relata estrada ida ohin loron populasaun Laklubar asesu ne’e obra husi governasaun Indonézia nian mak utiliza hela too ohin loron, maibé governu Timor seidauk halo buat ida ba Laklubar.
Estrada ne’e aumenta at liutan bainhira udan iha loron 4 Abril iuba kotuk, too agora nein ema ida mai tau matan,’’ katak nia.
Natalino dehan, produtu lokal ne’ebe domina nia liu mak abukate, talas, sabraka oi-oin, tua sabu, tua mutin ho rota, fehuk midar ho baniwen, maibé so lori ba Manatutu mak foin hetan osan, ema atu mai sosa direta la di’ak tanba kondisaun estrada failla tebes.
Governu se bele hadia ona postu Laklubar nia estrada atu lori netik produtu ba merkadu, ami badinas atu produz, maibé ema la mai sosa ne’e susar, entaun ami kuda para han hemu de’it,’’ Natalino .
Entretantu, iha intervensaun politika kandidatu prezidente repúblika periodu 2022-2027, José Ramos Horta katak husu populasaun Laklubar atu iha loron 19 ba hili prezidente republika ne’ebé matenek ho kapasidade di’ak hodi vota nune’e bele servisu ho governu bele responde povu nia halerik iha Timor tomak inklui defikuldade estrada Laklubar.
Ha’u so hateten de’it ba Laklubar iha loron 19 hili numeru 14, ba prezidente repúblika atu servisu ho governu oinsá rezolve situasaun iha rai laran ne’ebé impede dezenvolvimentu ba povu kiik iha remotas hanesan Laklubar,’’ dehan Horta.
Iha diskursu polítika Horta dehan Timor-Leste, oras ne’e, tama hela iha krize institusional ne’ebé provoka hosi atus Presidente da Republika hodi viola Konstituisaun Repúblika, hahú hosi 2017, situasaun ne’e pratikamente paraliza tiha Governasaun, ne’ebé fo impaktu boot ba iha vida moris povu no país nian.
Nune’e mak Partidu CNRT haree katak dalan úniku atu hakotu krize, maka liu husi eleisaun Presidensial ne’ebé sei hala’o iha 19 de Marsu 2022, Tanba ne’e, maka CNRT, iha Konferênsia Nasional 23 Janeiru 2022, deside hili kandidatu ida nebé iha kapasidade hodi, bain-hira eleitu, bele rezolve ka hakotu tiha krize ne’e, hodi nune’e labele lori tan impaktu negativu nebé boot ba iha Povu no Nasaun Timor-Leste. Nune’e maka Conferensistas sira deside hili José Manuel Ramos Horta núdar Kandidatu P. CNRT hodi konkorre ka eleisaun presidensial ne’e.
Atu lori susesu ba iha eleisaun presidensial ne’e, presiza hamosu programa kampanna ida nebé responde ba nesesidade povu no Estadu nian, hodi nune’e bele hakotu krize no hadi’a hikas imajem Estadu nian, nebé monu maka’as iha mundu internasional.
Depois de rona aspirasaun hosi konferensistas no militantes sira, no mos depois de analiza situasaun país nian, durante tinan 5 maka, programa kampanha ne’e haré liu ba áreas importantes hat (4). Ida ne’e la-os katak áreas seluk la-os importante, maibé áreas 4 né iha ligasaun liu ba hakotu krize nebé mosu, atu bele hadi’a fali Povu-nia moris, tenke halo repozisaun ordem konstitusional no ordem estadu direitu demokrátiku, rekuperasaun ekonómika (Post-Covid-19), Kompetênsia Konstitusional Presidente da Repúblika, boa governasaun no Justiça, programa ne’e nia objetivu prinsipal maka atu korriji aktus inkonstitusionais nebé aktual PR halo iha tinan 5 ikus né nia laran, hodi hatudu katak Presidente da Repúblika hatudu deit nia la halo ninia knar lolós, tuir Konstituisaun RDTL haruka, nia la imparsial, nia la iha bom sensu no la iha hanoin atu defende Estadu ninia interesses.
Jornalista : Agapito de Deus
Editor : Floriano Soares
