Lafaek News—Komunidade Baulisuri, Manukoliria no Lumutou hosi subar fatin (abrigu) komandante Ernesto “Dudu” Fernandes, Tara Ablai-Anan, Asistente Hamar, Tatamailau no Deker, too ohin loron seidauk iha ponte atu transporta inan isin rua ba sentru saúde no estudante sira asesu eskola iha tempu udan.
Asuntu ne’e hatoo husi komunidade aldeia Lumutou, Sebastião de Deus ba Lafaek News, tersa (30/01/2024), problema ida pior liu Ponte Paegeo no Ponte Lumutou, tanba populasaun aldeia haat suku Katrai-Kraik nian mak hanesan aldeia Lumutou, Baulisuria, Manukoliria no Hatulete, labele asesu ba sentru saúde no estudante sira falta eskola iha tempu udan, tanba tau hakat liu ponte Hatugeo ho Lumutou, tanba mota lori ona komunidade area refere hamutuk ema nain 22 mak mate ona.
“Populasaun ho total Xefe Familia Kuaze 400 resin obrigadu tenke hakat liu mota hodi ba eskola, ba merkadu no asesu ba sentru saúde, tanba iha tempu udan atu fasilita ita nia Populasaun sira ba Merkadu, misa no eskola, iha fatin hanesan iha Problema ne’ebé hanesan ida mak hanesan dadauk Aldeia Lumutou hasoru dadauk hodi leba Motor ne’e hosi hakat liu ponte ne’ebe latan de’it ho au-betun,” Sebastião de Deus informa.
Sebatião de Deus afirma, iha aldeia Baulisuria, Manukoliria, Lumutou no Hatulete; sai mos fatin abrigu ba eis Falintil sira hanesan komandande Ernesto Fernandes “Dudu” subar iha fatin Slaet-ina lalan ne’ebé lokaliza iha Baulisuria, Komandante, Tara Ablai anan, Hamar, Ular, Tatamailau, Deker no sira seluk tan.

Entretantu, suku Katrai-Krai kompostu husi aldeia 9, maibé aldeia 6 hanesan Baulisuria, Manukoliria, Hatulete, Mantuirai, Leburema no Hatudmei, asesu ona eletrisidade, sei falta aldeia tolu hanesan Kolkoli, Mausorumata no Hatugeo mak seidauk asesu ba eletrisidade.
Iha fali aldeia seluk hanesan Baulisuria, Manukoliria no Hatulete mos Tempu udan hanesan infrenta hela mota Beiste iha Parte Paigeo nian, estudante maioria aldeia tolu refere populasaun nia oan atu ba eskola mos la diak, tanba seidauk iha ponte Beiste, tan ne’e alternativu seluk bainhira udan boot, estudante Pre-Sekundáriu tenke falta eskola no inana aman sira ne’ebé hetan moras mos labele asesu ba sentru saúde Hatuhei.
“Konkretamente dau-daun iha Munisipiu Ermera, Posto Administrativo Lete-foho, Suku Katrai-kraik, ho nia lokalizasaun Aldeias ne’ebe remotas tebes hanesan Hatu-demei, Kolkoli, Mausorumata, Hatugeo no Baulisuria, hasusar ita nia sidadaun ho kondisaun defisiénsia, inan isin rua no estudante sira labele asesu ba saude edukasaun ho di’ak,” Sebastião akresenta.
Nia relata, iha aldeia hirak ne’e, sidadaun balun seidauk iha kartaun eleitoral ho billete identidade (BI), no ferik katuas sira la hetan direitu ba osan idozus nian no balun mate ona laiha direitu subsídiu idozus nian.
Tamba ne’e komunidade ne’e husu deputadu sira iha Parlamentu Nasional atu ezije governu IX nian ne’ebé lidera husi Kay Rala Xanana Gusmão, atu orienta membru governu sira prioridade ba populasaun iha area remotas liu-liu instala ponte, eskola no sentru saúde atu populasaun sira bele asesu ho dignu.
“Ho problema ne’ebé hanesan, ita hare mos iha prosesu atendemento ou Pagamento ba Idozos no invalidos sempre sai nafatin difikuldade ba Populasaun sira iha area remotas, faktus hatudu momos iha munisipiu Ermera Suku Katrai-kraik, kriterios pagamento ba udozus no inválidos iha tinan hirak liu ba mai to’o ohin loron katak laiha oan ou Familia ida bele reprezenta maske kliente ne’e kondisaun la favorese atu la’o ba to fatin destinasaun hodi simu sira nia direitu, ho nune’e ita nia sidadaun kuaze nain rua ona mak enfrenta situasaun ne’e hodi obrigatorio familia hulan no tula husi Gerobak husi aldeia Kolkoli no Baulisuria ba too Sede Suku hodi asesu sira nia Direiito, nune’e Ida hulan de’it ne’e mate iha dalan no ida fali Tula ho Gerobak mai to’o uma la to’o semana mate kedan,”Sebastião de Deus hakotu.
Iha sorin, negosiante postu Letefoho Martino Soares, reforsa nia parte sente triste tebes, governu gasta osan kada tinan ho montante boot, maibé rezultadu estrada munisípiu Ermera kada tinan at ba nafatin.
“Governu gasta osan povu nian kada tinan ho montante boot, más estrada Ermera tinan-tinan at hela de’it, ami husu governu foun ida ne’e atu tau matan ba estrada Ermera liu-liu Letefoho ho Atsabe nian,” Martino akresenta.
Observasaun lafaek news iha terenu nota, estrada diresaun Kailiti Letefoho kondisaun at liu no provoka tahu dodok ne’ebé nakonu ho rai-mean, hasusar tebes motorizadas ho kareta publiku ne’ebé tula pasajeirus ba mai Gleno, Letefoho ho Atsabe.
Ekipa lafaek news
Editór : Agapito de Deus



