Lafaek News—Reprezentante Diretora Jeral Prestasaun Servisu Saúde, doutor Nilton do Carmo, imforma, dadus hatudu tinan 2014, mane maioria idade joven fuma tabaku to’o 70%, iha tinan 2019, halo peskiza global iha klinika Timor-Leste hotu ema ho idade husi 13 to’o 15 (31%) mak hahú ona fuma.
“Situasaun ida ne’e sai pior kuandu ita fuma sempre mosu moras la hada’et iha ita nia isin, hanesan ita iha Comorbilidade iha ita nia isin, se karik ita labele prevene, mak ne’e sai hanesan kontribuisaun no tabaku sai risku ba kontribuisaun atu sai komflikadu ba ita nia saúde rasik,” dehan Dotor Nilton do Carmo, bainhira halo lansamentu ba hapara fuma iha kilinika formoza, tersa (19/10/2021).
Nia dehan, fuma tabaku iha Timor-Leste la ses husi realidade ida ne’e no dadus husi Banku Mundiál kategoria ema kiak iha Timor-Leste hamutuk 42%. No prevenlejia uza tabaku ne’ebé aas kontribui atu empiora ema nia saúde no ekonómia familia.
“Ho razaun hirak ne’e Ministeriu Saúde, tempu barak ona planeia atu estabelese servisu atu hapara fuma iha fasilidade saúde hodi bele redus uza tabaku, nune’e bele redus mós iha saúde no sosiu-ekonómiku ba ita nia populasaun,” hatete Nilton.
Nilton informa, Ministeriu Saúde iha ona fasilidade atu hahú servisu hapara fuma, ba faze da-uluk diresaun nasionál kontrolu doensa liu husi departamemtu kontrola de doensa naun kontasioju prepara ona kondisaun atu implementa serviau hapara fuma iha sentru saúde sira, maibé sei hahú iha Sentru Saúde formoza.
“Servisu ne’ebé Ministeriu Saúde sei oferse ba populasaun atu hapara fuma mak, ita sei halo servisu akonselamentu no apoiu pisikolojika atu valora ema nia hanoin atu hapara fuma. Halo konsluta ba moras la hada’et, ema ne’ebé fuma sei hetan valorasaun ba sira nia estadu liu-liu ba moras la hada’et, nune’e bele halo diagonstiku sedu no halo tratamentu ba sira nia saúde. Ita mós halo tratamemtu nikotinha no terapiha atu hakotu depedensia ba iha uza tabaku, ita sei servisu hapara fuma sei fronese terapiha ida ne’e atu bele kompleta sira nia tratamentu,”Nilton Imforma.
Jornalista : Sandi Belo
Asisten Editór : Pedro de Almeida




