Lafaek News–Amu Papa Francisco, hatete sarani kristaun katólika tomak tenke reza atu kardeál foun sira tulun iha misaun nu’udar Bispu Roman nian ba povu tomak maromak nian.
Amu Papa Francisco hato’o lian hirak ne’e hafoin ofisilamente hala’o konsultóriu ordiariu públiku (investidura) ba bispu na-in-21, inklui Arsebispu Arkedioseze Metropolitana Dili, Don Virgílio do Carmo da Silva, sai kardeál dahuluk iha Timor-Leste iha Igreja Basilika São Pedro Vaticano Roma Sabadu (27/08/2022).
Ita reza atu kardeál foun sira tulun ha’u iha ha’u- nia misaun nu’udar Bispu Roma nian ba povu tomak Maromak nian,” dehan Amu Papa Francisco liu hosi mensajen ne’ebé mak Lafaek News asesu iha komunikadu imprensa média Palasíu Presidensiál Domingo (28/08/2022).
Papa haraik ba sira ida- idak titulu kardeál no hahú iha momentu ne’e mak kardeál sira sei bolu ho títulu apelativu Sua Eminência Reverendíssima.
Husi Ponto de vista jeográfico, Cardeais sira ne’ebé iha mai husi kontinente: Etimologia e evolução Histórica Liafuan kardeál ne’e mai husi lian latin “Cardo” ho lian português karik hanaran “cerneira” ne’ebé sai hanesan sentru ba rotasaun ou sai hanesan pontu sentrál ba akordu ida.
Hafoin simu investidura, Kardeál Don Virgílio do Carmo da Silva konsidera kargu foun sai kardeál nu’udar solok foun ba istória Igreja Katólika Timor-Leste no sarani tomak, hafoin Timor-Leste selebra tinan 500 ezisténsia doutrina Katolika nian iha Timor-Leste.
Ohin momentu solok ida ne’e la’ós ba ha’u de’it, maibé solok ba Igreja no povu Timor-Leste, mai ita agradese ba Maromak ba solok boot ne’ebé Na’i Maromak haraik ba uma Kreda no ba povu Timor, Ne’e duni kardeál ida ne’e orgullu ida ba povu Timor-Leste nian tomak, ne’e duni mai ita haksolok nafatin ba Na’i Maromak ninia bolu no hodi hala’o ita hotu nia knaar nu’udar sarani ida di’ak,” dehan Kardeál Don Virgílio ba jornalista ho orgullu.
Fatin hanesan, Enviadu Espesiál Extraordináriu Prezidente Repúlika, Kay Rala Xanana Gusmão hato’o parabéns husu povu tomak atu agradese Nai Maromak no Papa Francisco ne’ebé nunka haluha hodi hili Timoroan ida sai kardeál foun ba rai doben Timor-Leste.
Ita hotu kontente atu bele partisipa iha serimónia ida simples tebes, ohin ita rona Amu Papa dehan ba kardeál foun sira hodi hatudu ba mundu katak, ita hotu nia fe (fiar) sei iha, no ita hotu hanoin mensajen Papa katak, fraternidade uma ne’e tenki iha kardeál sira idak-idak hodi mutiva joven sira atu harii kultura dialogu, kooperasaun no kultura Armonia hodi joven sira bele halibur malu halo buat di’ak ba nia rain no ba ema seluk hodi kria paz no estabilidade,” dehan Xanana.
Iha parte seluk, Reprezentante Madre Kongregasaun SSpS, Joana Soares no Madre Kongregasaun Franciscana iha Italia, Ana Paula Soares Correia ne’ebé reprezenta komunidade Timoroan sira ne’ebé partisipa serimónia konsistóriu ordinariu públiku ne’e sente orgullu, tanba Timor-Leste nasaun kiik iha ona kardeál rasik.
Parabéns, ita hotu agradese tebes, depois tinan 500 liu ita hotu hetan kardeál ida, mezmu ita foin mak ukun aan tinan 20 liu, maibé ho Grasa Maromak nian ita simu ita nia kardeál foun Don Virgillio,” Madre Joana dehan.
Sentimentu kontente hanesan hato’o mós hosi Komunidade Timoroan iha Italia, Ghaul Robberto agradese no hato’o Parabéns ba kaerdeál Don Virgillio no ba povu no rai lulik Timor-Leste bele hetan kaerdeál foun ida ne’ebè simu investidura hamutuk ho kardeál nasaun 20.
Ita agradese ba grasa hosi Na’I Maromak no ita nia rai lulik hodi hili ita nia kaerdeál hodi tau matan nafatin ba ita nia rain Timor-Leste,” nia orgullu.
Entretantu Kardeál na’in-21 ne’ebé hetan investidura kompostu husi kardeál foun na’in-ualu (8) hosi Europa, neen (6) hosi Ázia, rua (2) hosi Áfrika, ida (1) hosi Amérika Norte, haat (4) hosi Amérika Sentrál no Latina Amérika nian.
Kardeál sira ne’e, simu investidura hosi Papa Francisco hodi fó kadeli kardinalísiu no halo sira nia juramentu no koloka barrete (chapeu com 3 ou 4 pontas) iha sira nia ulun, no chapéu (barrete) ne’e hola parte iha vestimenta litúrgika nu’udar sinal de dignidade kardinalatu ho nia signifikadu hala’o misaun Jesus Cristo nian ho korajen no barani fakar nia raan hodi tane nafatin fe kristaun no doutrina sira hodi “sai roman ba sarani tomak Maromak nian.
Jornalista : Rita Moniz
Editór : Agapito de Deus




