Lafaek News—Mata Dalan Institute (MDI) servisu hamutuk ho OXFAM hala’o lansamentu ba relatóriu peskiza kona-ba dezafius no servisu setór informal iha Timor-Leste.
Direktor OXFAM, Fausto Belo Ximenes hateten, relatóriu ba atividade peskiza ida ne’e oinsa atu hatene povu nia moris, impaktu husi Covid19 dezafiu ne’ebé hetan iha periódu ida ne’e. Neduni ohin konsege rekomenda ba nai ulun sira inklui Sekretariu Estadu Kooperativa (SEKOOP) ne’ebe mak prezensa nomós reprezentante guvernu sira seluk.
“Atividade ekonomia iha setór informal, mak ita nia negosiu ki’ik sira, faan modo, dudu gerobak, fa’an keos sira no sira ne’ebé faan sasan iha tasi ibun, sira ne’e kategoria atividade ekonomia informal tanba sira la rejista iha sistema negosiu iha estadu ninian, ida ne’e maka ita bolu setór informal,” dehan Diretór OXFAM Fausto Ximenes iha otél JL-Villa Dili, sesta (03/12/21).
Nia informa, iha dezafius save lubuk ida, barak la iha fatin bele halo negosiu, deskobre mos negosiante barak mak ladun iha kapitál rasik, barak uza osan empréstimu ka deve ema nia osan hodi halo negosiu, neduni presiza suporta negosiu kiik sira ne’e ezemplu, empréstimu funan ki’ik sira atu bele sira uza hodi bele halao sira nia atividade. Enkuantu dezafiu sira seluk mak hanesan ema ho defisiensia, labele asesu merkadu tanba estrada ne’ebé laiha rampa, eskada ne’ebé aas fatin saluran ne’ebé kuak, sira labele hakat ba no ba feto sira fatin kaza de banho ne’ebé la separa entre feto no mane.
Enkuantu peskiza ne’e hala’o durante fulan tolu iha munisipiu 7, hanesan Baukau, Lautem, Bobonaro, Covalima, Ermera, Aileu, inklui Munisipiu Dili no konsege intervista ema hamutuk 400, alende ida ne’e mós intervista ema sir ne’ebé iha tékniku asuntu ba atividade setór informal.
Iha fatin hanesan Sekretáriu Estadu Kooperativa (SEKoop) Elizário Ferreira, hateten koperativa eduka ema produs osan, la eduka ema atu husu osan, tanba ida ne’e iha koperativa iha modulu ida formasaun konaba jestaun de reseita no poupansa familiar, oinsa maka familia ne’e atu poupa osan,oinsa maka familia ne’e atu buka osan ba nia familia no oinsa mak atu despeza di’ak iha nia familia nian nune’e mos iha vida negósiu.
“Tanba ida ne’e ami hein katak setór informal sira ne’ebé ohin MDI, aprezenta ne’e bele organiza para bele hetan mos formasaun husi sekretáriu estadu koperativa atu nune’e sira bele halao ho negosiu ne’ebé ho profesionál, atu labele negosiu ida ne’ebé ohin iha aban la iha, kona-ba edukasaun ami prontu atu fasilita formasaun ba sese deit mak durante organiza grupu atu bele hetan formasaun husi ami,” informa Sekoop Elizario Ferreira.
Enkuantu kontribuisau di’ak ba parte governu atu bele foti desizaun hodi halo programa planu asaun anuál nian hodi implementa ba tinan 2022.
Entretantu negosiante ambulante iha Dili rejista hamutuk 248 pesoas.
Jornalista : Azelio da Cruz
Asisten Editora : Juvita dos Santos




