Loron 02/10/2022, Domingos Maia.
Timor-oan hotu tenke hader ho matan-moris ba klatak sistema hanehan imperialismo no kolonialismo oin-foun.
Keta hanoin mak de’it sistema sira ne’ebé uza hosi nasaun kbi’it-boot sira uluk nian temi imperador no colonizador hodi hanehan povu-i’ik sira no supa hotu tiha sira-nia riku-soin tomak, inklui na’in sira sai vitimadu, tinan ba tinan.
Sarani ne’ebé matan-moris katak matenek soi kbi’it atu lee fenomena hirah ne’ebé mosu: Individu no klibur aliadus uza liras-anju nakroman, hasubar tiha ikun-metan hodi defende lialoos no justisa.
Hatene katak iha individu no grupo ne’ebé luta duni ba defende justisa no lialoos. Maibé, matan-moris ba individu no grupu aliadu sira ne’ebé servisu-makaas atu hamonu instituisaun relijioza sira – Relijiaun.
Kreda nakloke atu simu buat frakeza-umana sira ne’ebé abuzível hasouru direitos humanos tenke hetan lialois no justisa.
Maibé la simu individu no grupu aliadu hirak ne’ebé ho intensaun-aat haklatak-an iha kotuk ho intensaun atu destroe Kreda, hahú uluk housi hakleuk besi-ri’in sira Kreda nian.
Ho investigasaun sientífika planeada ho orientasaun tesi-kotu uluk mak ulun no ain-klór housi manwa’in sira Kreda nian ho kazu- umanu ida, ne’ebé bele kompereende ema- matenek matan-melek sira, ohin loron … … …Ne’e, dehan: mehi-sala, iha loro-manas okos. Haree uluk lai ba besi-ri’in sira ne’ebé ulun-molik tan’tanlan, taka tiha ho barette-mean, sei hakoak-metin hela Kreda no sei la monu ida, maske tenke prontu atu simu terus-todan sira nu’udar konsekuénsia fiar.
Ema no grupu-aat sira ne’e hatene momoos no loloos katak foti kazu pratikadu housi ulun-boot sira Kreda nian, maske baibain, sei lori nia impatu-boot no luan ba sosiedade ka mundu tomak atu julga … … … Hein lai!
Ho ida ne’e bele atinji ona sira-nia objetivu hamamar/ou se bele, hamate tiha fiar no konfiansa global ba Kreda nu’udar Instituisaun Relijioza-boot ida, iha mundu. Ida ne’e mak fiar- na’in sira tenke fihir ho matan-moris no neon- na’in. Keta monu kerek ba babeur-soran sira!
Induvidu no grupu balun ne’ebé haksunik-an hela ho sira-nia sentimentu antipatia kristaun ou anti klerikal, ho ódiu, hahú ona hamosu ulun-7, kokoték no kokorék basa-liras hu’u namanas iha médsos sira.
Ba sira ne’e mak presiza duni ita-nia orasaun no husu roman ba sira atu hakfilak-an ba Maromak, la haree ba kazu individual sira sai fali tak-dakan ka obstákuku ba sira-nia fiar.
Ita harohan!
