Lafaek News—Tane moris ho kosar-ben rasik, sente la todan iha moris loron-kalan, tane moris ho tane liman, han bosu minutu balun de’it, moris loron-loron sente todan boot ida hanehan hela iha ulun leten (presaun), tanba la’os ita nia kosar-ben ne’ebé sulin iha isin leten sai maran nakfilak ba osan.
Moris iha rai ne’e, depende ba ema ida-idak nia esforsu rasik, badinas no vontade rasik, hisik kosar sulin hafoin bele hetan netik sentavus ida ka rua hodi tahan netik moris husi susar no hamlaha, hanesan inan faluk Francisca de Castro hatudu iha nia moris real, tuku de’it fatuk tomak too rahun sai britas tidin iha luron ninin tesik ba Kristu-Rei hein too fulan 2 too fulan 4 foin ema seluk sosa.

Ho idade ne’ebé ferik da-daun, forsa ladún metin, maibé Ama Francisca la gosta atu tur iha uma, fiar-an hili fatuk iha tasi ibun, maske fatuk ne’ebé nia hili, dala ruma ema sosa ,dala ruma mós ema la sosa, más iha vontade nafatin hili fatuk, husi fatuk ne’ebé nia hili hodi tulun netik nesesidade uma laran no mós oan sira nia eskola.
“See ita la halo buat sira hanesan ne’e, see loos mak atu fó mai ita, tanba ne’e ita tenki iha vontade nafatin hodi hili fatuk, atu nune’e faan hodi sosa hahan ba han nomós oan sira nia eskola, husi fatuk ne’ebé ami hili karon ida $2.00, tanba folin depende ba karon, karik karon ki’ik $2.00 no karon bo’ot $5.00, osan ne’ebé ami hetan hodi sosa hahan no oan nia eskola, tanba futuru ba oan sira importante, maske moris depende liu ba fatuk”. Nia kontak.
Maibé, moris hanesan faluk, hafoin nian kaben husik hela nia iha tinan 2015, rai hela oan na’in 8, feto 4 no mane 4, husi oan na’in 8 ne’e, mane na’in 3 ho feto ida forma ona uma kain, hela feto 3, no mane ida mak sei eskola, dau-daun ne’e oan feto ida eskola iha Universidade Nasional Timor-Lorosa’e (UNTL) no rua seluk foin mak Sekundáriu Novel das Paz, Kintal Boot Balide Dili.
Ama Francisca nia oan na’in ualu ne’e laiha ida mak hetan servisu no moris depende ba hili fatuk, bou hamutuk enxe iha karon hodi tidin iha luron ninin hein ema mai sosa, sorte diak fulan ida tomak ema sosa netik karon ida, dala ruma liu tiha fulan tolu ka haat hafoin ema hetan ema sosa.

Maibé, molok tuku 7.00 dadeer, inan-faluk ne’e hakat ona ain husi horik fatin aldeia 17 de Abril, Suku Metiaut ba nia servisu fatin ne’ebé halibur fatuk sira, to’o iha ne’eba komesa foti balde hodi hakat ain ba tasi ibun hili fatuk lori mai butuk hamutuk, bainhira loron komesa manas, inan faluk helik an iha aihun ida be beik kedan tasi ibun hodi hamahan an, deskansa iha minutu balu komesa hili nafatin to’o tuku 6.00 lokraik, hafoin fila ba uma.
Senti kolen bainhira tur de’it iha uma, no osan la mosu de’it hanesan milagre, tenke liu husi dalan hisik kosar mak foin hetan netik $1 dolar ida ka dollar 2, luta inan faluk Francisca lolos ho laloran tasi ne’ebé nunka para luta ida ne’ebé naruk, tanba oan nain rua nia futuru sai ema ida ne’ebé matenek iha rai Timor.
“Jam 6.00, ha’u hader hodi prepara matabixu, halot karon mamuk ho balde,tuku 8.00, ha’u la’o ain husi horik fatin Aldeia 17 de Abril to’o fatin ne’ebé ha’u halibur fatuk, meudia senti hamlaha, karik oan sira fila husi eskola foin mak lori hahan mai ha’u haan, karik sira la lori mai ha’u hemu de’it bee aqua ida hodi tahan ba loron ida tomak to’o loraik fila mai uma mak foin han,”Ama Francisca haktuir.
Inan faluk Francisca de Castro, ho naran estimadu Ama Francisca ne’ebé orijinalidade husi munisípiu Aileu, Postu administrativu Aileu-vila, Suku Daisoli, iha tinan 1980 Ama Francisca deside hodi mai Dili hela iha postu administrativu Kristu-Rei, munisipiu Dili, husi ne’eba Ama Francisca deside hili fatuk iha tasi ibun Bidau Masau nian, maske ho idade (70) ona, maibé Ama Frasisca la mehi atu tane liman ba ema seluk, tanba toman ona moris hili fatuk iha tasi ibun dezde 1990 to’o ohin loron kontinua hili nafatin, maske hasoru loron nia manas no anin nia bo’ot, maibé ai-hun mak sai mahon.
Estajiadu: Crispin de j. Amaral
Editór : Agapito de Deus




