Lafaek News—Presidente Repúblika Timor-Leste (PR) José Ramos Horta, Kuarta, 15/10/2024, iha ne’ebé halo loke festival Rabilau Maubisse atu konsideradu sítiu turizmu iha sosiedade Timor no mundu Internasional ninia matan.
José Ramos Horta, agradese ba guvernu no primeiru ministru ho membru guvernu sira ne’ebé tau matan no mobiliza rekursu hodi apoiu projetu ka inisiativa ida ne’e, ho nune’e iha ministeriu arte no kultuira nia liman ne’ebé fó apoiu makas ba infra-estrutra balu, maske iha fulan Abril to’o fulan Setembru guvernu okupadu tebes ho vizita santu papa ninian ho skretariu jeral ONU apezar ho ida ne’e, maske servisu todan.
“Eventu ida ne’e la’os dehan ha’u pesoalmente gosta festa lae, maibé buat ida kultura ho identidade ne’e importante tebes ba sosiedade hotu iha Timor-Leste, ne’e duni ha’u rasik ko’alia ho primeri ministru ho memru guvernu atu fó apoiu halo inisiativa ida ne’e iha postu administrativu Maubisse, suku Rabilau, atu nune’e ba mai oin se sai boot liu tan no turista sira husi rai liur inklui iha Timor-Leste sei mai vizita fatin ne’e rasik”, Horta informa.
Tan ne’e, husu ba Maubisse-oan hotu haree tau matan ba meiu ambiente labele soe lisu arbiru, tanba maubisse ne’e lixu nakonu loos, tan ne’e husu ba autoridade sira iha munisipiu iha obrigasaun atu mobiliza populasaun atu hamos foer sira iha munisipiu kuda ai iha munisipiu to’o fatin turistiku ne’e rasik.
“Ita haree ba situasaun iha Timor-Leste agora ita buka kuartu ba otel sira iha dili nakonu fatin la iha, tanba turista sira komesa mai barak iha ita nia rain kuaze lor-loron ka semana semana, tanba kada loron ha’u hasoru vizitannte sira mai iha palasiu prezidensia, ida ne’e servisu guvernu guvernu nian mak ita konsege haree movimentasaun turista komesa mai ona, maske ita ladun halo promosaun iha liur ita seidauk halo tanba ita seidauk iha otel ida sufisiente, bainhira ita halo promosaun makas liu entaun ema mai barak depois kondisaun ka fatin la iha”, Ramos Horta konta.
Entretantu Vice-primenru ministru, Mariano Assanami Sabino, relata katak iha komponente haat ne’ebé mak ita halo ida mak komponente festival Rabilau, ne’e hanesan promosaun kultura no turizmu ne’ebé mak lidera husi sekretariu arte no kultura, ita mós iha edukasaun liuliu ensinu superior ne’ebé mak lidera seminar ho teknolojia, ita mós iha desportu dili maratona, tanba ne’e, sé iha aktividade oioin ne’ebé mak lidera husi SEJD, nune’e mós ita halo promosaun ba biblioteka movel.
“Rabilau ita hakarak promove ita nia paisajen no foho sira ne’ebe mak kapas, ita iha foho barak ne’ebé nu’udar forsa ba ita iha tempu rezistensia hanesan foho Ramelau, Matebian, Kablaki, ligumau, Tafara, Tapo no iha foho barak ita sei promove, tanba turizmu iha komponente tolu ne’ebé mak importante ba airin ekonomia nian, ida mak mina rai ho petroleo, komponente seluk mak agrikultura, peska no Floresta, nune’e iha nonu-guvernu ita komesa ona promove ekonomia azul, tanba ita nia tasi luan dala tolu husi rai maran, ida seluk mak turizmu ne’e rasik presiza hadia ninia infra-estrutura no kondisaun hanesan ospital tenke di’ak, fatin ba servisu tenke di’ak, bee mos, eletrisidade no dijitalizasaun ne’e importante atu promove turizmu”, Assanami relata.
Tanba turizmu iha komponente barak hanesan turizmu ekolojia ho tasi, turizmu relijiozu, turizmu istoriku, turizmu kulinariu, husi turizmu oioin ne’ebé mak ita iha presija promove ida ne’e, atu nune’e tama ba airin tolu ne’ebé mak liga ba setor produtivu, tanba ne’e mak ita tau ka marka iha planu estratejiku hodi dezenvolve diak liu tan.
“Tanba ne’e ministeriu obras publiku ne’ebé esforsu makas halo estrada tama to’o iha Rabilau inklui bee mos, eletrisidade, alende ne’e mós ho ministeriu sira seluk ne’ebé mak fó apoiu mai aktividade idane’e, tanba programa ne’e mós parte ida atu promove paz, fraternidade umanu ne’ebé mak prezidente republika inisia servisu hamutuk ho guvernu atu promove ida ne’e, maibé la to’o iha ne’e de’it, sei halo tan servisu lubuk ida liga ba kondisaun hotu-hotu hanesan sentina publiku tenke konserva ho diak no ita sei halo tan uma lubuk ida iha ne’e, tanba ema mai la’os ba hela iha otel, maibé mai hela iha uma ne’ebé mak tradisional no seguru atu ema bele hela, nune’e tenke hadia ita nia uma ne’ebé di’ak ba ita no bainaka sira, tanba ne’e, orsamentu ba festival Rabilau ne’e rasik mais ou menus 200 ital, mai husi orsamentu gabinete prezidensia nian ne’ebé komponente idak-idak iha ninia kolokasaun orsamentu ketak ketak hodi tau iha ne’eba”, Asanami hakotu.
Tuir observasaun jornalista Lafaek News, iha terenu nota katak, seremonia festival Rabilau ne’ebé realiza iha postu administrativu Maubisse, munisipiu Ainaro, marka prezensa husi presidete Repúblika de Timor-Leste José Ramos Horta, Vice-Primeiru ministru Mariano Assanami Sabino, sekretariu estadu APC, Veternaus nomós partisipante husi munisipiu 13 inklui Raeoa.
Jornalista : Crispin de J. Amaral.
Editor : Agapito de Deus
