
Lafaek News— Frederico Hornai ho kondisaun fíziku difisiensia, iha hanoin ne’ebé brillante harii grupu ida ho naran famozu Defisiénsia Moris Buka Rasik produs fugaun tradisionál husi rai ho intensaun hamenus ai-sunu no responde nesesidade loro-loron.
Grupu Defisiénsia Moris Buka Rasik hahú misaun iha tinan 2019, ho de’it orsamentu $.200, hodi sosa material ba produsaun no servisu hamutuk ho ajénsia internasional United Nations Development Programme (UNDP), fó fiar ba grupu defisiensia ne’e hodi produs fugaaun tradisionál atu kontribui ba dezenvolvimentu no asegura ai-horis atu labele tesi-ai estraga.
Ha’u hari’i grupu ida ho naran difisiénsia moris buka rasik, grupu ida ne’e nia objetivu máka produs fugaun rai, nune’e ita nia komunidade sira bele asesu no redus ai sunu no kontinua asegura ai-horis iha fatin fatin,” dehan Koordenador GMBR, Frederico Hornai ba lafaek news foin lalais ne’e.
Material ne’ebé utiliza ba produsaun fugaun rai máka rai-mean foti husi iha Tibar, Dare no Hera, halo teste ezame ida liu husi laboratorium atu hatene iha kualidade hafoin bele hodi produs fugaun.
Prosesu produz fugaun tradisionál, ba dahuluk mostura rai-mean ho ai-uut kahur ho bee sama halo dodok raut hatama ba mákina produsaun hosi hein prosesu nakfilak ba fugaun tradisionál, kualidade di’ak liu no ladun uza ai-maran barak no di’ak liu fugaun importasaun.
Programa ne’e grupu defisiénsia ne’e hetan apoiu husi governu ajuda fo kalen semplar no motor dayun ida hodi tula rai-mean husi Dare, Tibar no Hera.
Material ne’ebé ami uza halo produsaun ne’e máka rai-mean, sosa ret ida $60, ret ida produsaun hotu nia hetan atus ida resin, ami mós hetan apoiu material balun husi oitavu governu mai ami nia grupu,” tenik nia.
Nia hatutan, kalen ne’ebé uza iha oin rua, semplat 0,90 uza ba fugaun boot nia medida 30×30 no kalen lixu 0,42 uza ba fugaun modelu ida ki’ik ho medida 15×7, produtu distribui ona 1300 ba komunidade sira liu-liu munisípiu Dili, Likisa, Baukau ho kuantidade ne’ebé boot, ba munisípiu seluk balun de’it máka utiliza, tanba ema barak seidauk hatene.
Alende ne’e mós nia hatete, fugaun ki’ik presu $.13 no boot presu $.23, rendimentu husi fugaun ne’e aloka fila-fali ba material no selu nia maluk sira seluk ne’ebé servisu hamutuk no balun rai ba khas, durante hahú halo produsaun la hasoru problema ruma, maibé iha pandemia Covid-19 nia laran máka atividade paradu tanba ema la sosa.
Hasoru problema máka iha situasaun Covid-19 ami labele halo buat ida, ami nia produtu mós lasai, maske iha stok sei iha 10 resin, maibé ema la sosa ami labele kontinua, agora atu kontinua ami nia atividade hanesan bain-bain tanba situasaun Covid-19 menus ona,” nia informa.
Koordenador ne’e haktuir, grupu difisiénsia moris buka rasik uluk iha traballador hamutuk nain 12, kompostu husi ema difisiénsia no la difisiénsia servisu hamutuk, maibé iha pandemia Covid-19 nia laran ema menus, hela nain neen máka sei ativu.
Iha oportunidade ida ne’e kooredendor grupu difisiénsia moris buka rasik enkoraja maluk difisiénsia no la ho difisienia katak labele hein de’it ema seluk nia ajuda no labele agradese demais ba ema seluk, maibé esperensia saida máka iha implementa no lalika hanoin ba problema de’it, maibé kria servisu ba an rasik.
Jornalista : Pedro de Almeida
Editór : Agapito de Deus




