Lafaek News–Tersa- feira, 08 maiu 2026, Centro Nacional Chega! Intitutu Públiku inagurasaun Edifisiu Sentru Arkivu Centro Chega! Foun, lansamentu Espozisaun Arkivistika, no iha ambitu ne’e realiza mós semináriu nasionál kona-ba polítika no enkuadramentu jurídiku arkivu no sibernétika. Atividade ne’e realiza iha Antigo Comarca Balide Dili.
Diretór Ezekutivu Centro Nacional Chega, Hugo Maria Fernandes, hateten katak inagurasaun edifisiu foun ne’e nu’udar sentru ba prezervasaun arkivu no dezenvolvimentu sistema dokumentasaun modernu iha Timor-Leste.
“Objetivu seluk mak, atu introdús fasilidade no funsaun sira husi Edifisiu Sentru Arkivu Foun ba públiku. Atu hametin konxiensia públika kona-ba importánsia arkivu no prezervasaun memória istórika. Atu hatudu kolesaun arkivu istóriku sira liu hosi espozisaun públika,” Diretor Ezekutivu Centro Nacional Chega esplika iha ba jornalista sira iha Antigu Komarka Balide, Dili.
Diretor Hugo haktuir, inagurasaun ne’e konsidera pasu importante ba hametin nasaun ninia kapasidade iha jestaun arkivu. Sentru Arkivu Chega! Foun dezeña atu hasa’e padraun prezervasaun, suporta esforsu dijitazisaun, espanda asesu públiku, no asegura proteksaun longu-prazu ba dokumentu istóriku sira.
“Edifisiu foun ne’e mós sai selebrasaun ida ba kompromisu Timor-Leste nian ba memória, koñesimentu, no progresu institusionál. Nia sai konvite ba públiku, matenek-na’in sira, governante no parseiru dezenvolvimentu atu reflete hamutuk kona-ba papél arkivu iha formasaun sosiedade informadu no prezervasaun fundasaun istóriku nasionál,” nia hateten.
Nia hatutan, sentru Arkivu Chega! Foun konstrui ho finansiamentu husi Orsamentu Jerál Estadu (OGE). Fasilidade no sistema tékniku sira instala ho apoiu husi United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) no Korea International Cooperation Agency (KOICA) liu hosi kooperasaun internasionál no parseiria institusionál.
“Iha oportunidade hanesan, Centro Chega!.P lansa mós Espozisaun Arkivistika. Espozisaun ne’e hatudu kolesaun istóriku selesionadu husi periodu konflitu no rekonsiliasaun, inklui dokumentu, fotografia istóriku, karta, relatóriu, sasin, arkivu audiovizuál, no kolesaun dijitilizadu sira,”Nia dehan.
Hugo afirma tan, atividade datoluk mak Semináriu Nasionál kona-ba Polítika no Enkuadramentu Jurídiku kona-ba Arkivu no Esbosu Lei Sibernétika. Semináriu ne’e sai plataforma diálogu kona-ba jestaun arkivu, transformasaun dijitál, no futuru jestaun informasaun iha Timor-Leste.
“Centro Nacional Chega!.P hanesan Institutu Públiku ne’ebé dedika ba prezerva memória istórika Timor-Leste nian, promove edukasaun direitu umanu, suporta inisiativa memorializasaun, no hakle’an komprensaun públiku kona-ba istória pasadu, rezisténsia, rekonsiliasaun no harii dame,” nia tenik iha imprensa.
Centro Nacional Chega!.P subliña katak sentru arkivu la’ós de’it fatin rai dokumentu administrativu, maibé sai memória viva nasaun nian. Nia prezerva istória, esperiénsia, no evidénsia ne’ebé forma identidade koletiva, suporta peskiza istóriku, promove transparénsia no akuntabilidade.
Partisipa iha semináriu ne’e mak reprezentante governu, membru parlamentu, sosiedade sivil no parseiru internasionál sira. Ho nia tópiku xave mak urjénsia hosi Lei Arkivu Nasionál no Lei Sibernétika ne’ebé daudaun ne’e governu prepara hela.
Jornalista : Petronila Pereira


