Lafaek News–Diretór Interinu Asosiasaun Halibur Defisiénsia Matan Timor-Leste (AHDMTL) Gabriel Ponciano da Costa hatete, Organizasaun AHDMTL hamri’ik hodi halibur ema ho defisiénsia matan atu asesu ba edukasaun formal no edukasaun inkluzivu, realmente defisiénsia matan uitan liu mak asesu edukasaun.
Timor Leste ukun-aan tinan rua-nulu ona, maibé ema ho difisiénsia matan asesu ba edukasaun mínimu tebes, laiha fasilidade no ekipamentus ne’ebé adekuadu hodi fasilia ema ho difisiénsia matan hodi asesu ba edukasaun ho di’ak,tanba edukasaun importante mos ba ema ho difisiénsia matan hodi kontribui ba dezenvolvimentu timor leste nian.
Ha’u aproveita oportunidade ida ne’e hakarak rekomenda ba parte ministeriu edukasaun,lori ema ho difisiénsia matan hamutuk 14.828, nia lian hakarak husu ba minisitru edukasaun,Timor Leste nia independensia kuaze tinan 20 ona,maibé ema ho difisiénsia matan asesu ba edukasaun minimu tebes,tanba ne’e husu ba ministru edukasaun atu fasilita ekipamentus ne’ebé mak fasilita ema ho difisiénsia matan hodi asesu ba edukasaun formal no edukasaun inkluzivu, tanba edukasaun hanesan baze fundamental ba prosesu dezenvolvimentu iha Timor Leste,’’katak diretor interinu AHDMTL ba lafaek news iha kna’ar fatin AHDMTL tersa foin lalais .
AHDMTL hamri’ik iha loron 1 fulan jullu tinan 2011, ho misaun no vizaun ho objetivu klaru tiha ona, atu defende no promove hodi proteje ema ho difisiénsia matan nia direitu no oinsá kapasita ema difisiénsia matan bele asesu iha kampu traballu no halakon deskriminasaun husi sosiedade nia leet ba ema ho defisiénsia hodi Konsidera difisiénsia nia direitu hanesan ho sidadaun sira seluk.
Iha lei inan hakerek mo-mos ona Iha artigu 21 hatete konsidera ema ne’ebé ho kondisaun difisiénsia direitu hanesan ho sidadaun sira seluk,tanba ema hotu iha diretu hanesan, nune’e mos bazeia iha artigu 59 hateten ema hotu iha diretu hanesan hodi asesu ba iha edukasaun.
Tuir sensus iha tinan 2015, ema ho difisiénsia iha timor-leste hamutuk 38.118 pesoas, no difisiênsia matan hamutuk 14.828 pesoas ne’ebé eziste iha timor-leste, no agora ema difisiénsia matan hamutuk na’in 24 mak remata ona ensinu rekerente ka pre-primaria iha timor-leste.
Ami hala’o atividade formasaun ba ema ho difisiènsia matan hodi asesu ba iha edukasaun formal no edukasaun inkluzivu,tanba ne’e ami husu ba manorin nain sira iha Dili-laran ne’e,maneira oinsa halo atendimentu ba ema ho kondisaun difisiénsia matan, hanesan eskola ensinu basiku central EBC Manleu ho eskola Annur,” tenik nia.
Diretor Interinu Asosiasaun Halibur Defisiénsia Matan Timor Leste, sente kontente tanba hetan ajuda orsamentu husi ajensia internasional UNICEF ho montante 14 mil, hodi halo maki-dadus ba ema ho difisiénsia matan iha munisipiu tolu kompostu Ermera, Likisá no Bobonaru hodi hala’o programa formasaun edukasaun formal no edukasaun inklizivu ba ema ho difisiénsia matan.
Ami hato’o agradesementu ba Ajénsia Internasional United Nations International Children’s Emergency Fund UNICEF,ne’ebé ajuda ona ami osan $14 mil ho matrial diatetika hanesan stile,printer briller,mesin printer briller,calculator,laptop rua,Briclate,tinta, tongkat mobilidade, tongkat tecnologia, tanb ne’e ami forsa la to’o hodi akumula ema ho difisiénsia matan hamutuk ema 14.828, iha fatin ida ne’e, más ami fiar katak servisu hamutuk ho UNICEF, ami nafatin husu depozita konfiansa mai-ami AHDMTL hodi servi ema ho difisiénsia matan iha timor leste,ne’ebé mak hetan deskriminasaun husi komunidade ka sosiedade nia leet”, dehan nia
Iha sorin seluk Ministru Edukasaun, Armindo Maia hatan ba ezijnsia AHDMTL ne’e katak polítika Ministériu Edukasaun halo parseiru ho UNICEF hodi tau matan ba ema ho difisiènsia iha Timor Leste, no durante ne’e halo formasaun no apoiu orsamentu ba hodi halo formasaun no halo audiovizual ba ema ho difisiénsia no ema difisiénsia matan.
Ohin ita ho parseru unicef mai iha ne’e hanesan sentidu apoiu ida ba sira no ita nia maluk difisiénsia matan sira, no ita hamutuk ho ita nia parseiru sira sei apoiu ba ita nia maluk difisiénsia matan sira,tanba ohin ita rona sira nia proposta lubuk ida ne’ebé hato’o ona mai iha ministeru edukasaun, proposta sira ne’e,iha tempu badak saida mak ita bele realiza no saida mak ita hein ba tinan oin”,dehan Ministru edukasaun tersa ne’e iha nia diskursu, serimonia entrega ekipamentu ba AHDMTL iha manleu.
Hatan ba preokupasaun ne’e, ministru edukasaun hatete politika ministeru edukasaun ba iha edukasaun inkluzivu ba ema ho difisiénsia matan,programa ne’e uluk halao antes ona,maibé tanba tinan kotuk trankadu hela ho covid-19 nemak la realiza,maibé ba oin ministeru edukasaun sei apoiu ba ema ho difisiénsia,la sufisiénte parte ministeru edukasaun sei servisu hamutuk ho parseru sira hodi apoiu tan.
Observasaun lafaek news iha serimonia entrega ekipamentu ba Asosiasaun Halibur Difisiénsia matan nee partisipa husi reprezentante UNICEF, Ministru Edukasaun no parte komisaun B husi parlamentu nasional.
Estajiadu : Felipe Soares
Editor : Agapito de Deus




