Lafaek News—Advogadu hosi Jurídiku Sosial (JU,S), sesta (02/08/2024), lansa komunikadu imprensa relasiona keixa husi estudante ne’ebé parte JU,S simu iha loron hirak ba kotuk katak deskonfia dosente ida ho inisial DT prátika abuzu sexual ba estudante feto ida iha prosesu revizaun monografia, maibé AT rasik konsidera keixa ne’e hanesan lia bobar no DT mos hatoo ona karta deklarasaun ba Konsellu Superior Majestradu Judisial hodi buka lia loos.
“Ami nia komité balun hetan alegasaun iha institusaun públiku ida, tanba involve autór Juridisáriu balun iha UNPAZ no iha mós tribunal, advogadu dosente ida ne’ebé hanorin univsersidade ida no autor Judisiário, ida joven feto ne’e hanesan estudante, nia estudu ba baje monografia, faktus ne’ebé alegadu la’ós akontese iha universidade, maibé iha li’ur, medida ne’ebé ami JU,S foti mak nia halo keixa ba universidade no ministériu públiku, tanba kazu aktu koasaun sexual, iha administrasaun prosesu displinar la’o ba nia, maibé iha monitorizasaun seidauk iha informasaun klaru ba desizaun ne’ebé universidade fo ba nia,” hateten Advogadu JU,S, Olivio Barros iha konferénsia imprensa iha edefisiu JU,S Faról, sesta (02/08/2024).
iha konferensia imprensa Advogadu JU,S hateten ema ne’ebe deskonfia pratika abuzu sexual ne’e hanesan mos autori judisiariu no hanesan mos dosente iha universidade ne’e, aktu ne’ebe nia halo parte JU,S konsidera hahalok ida ne’ebe grave tebes, ho razaun la’os envolve ema babain, maibe envolve autor judisiaria iha tribunal, no hanesan mos dosente UNPAZ.
“Ha’u labele esplika detallu se mak envolve, tanba liga ba prosesu investigasaun mak bele hatene klaru,” Olivio sublina.
Entretantu, hatan ba keixa ne’e, dosente ho inisial AT resposta ba Lafaek News katak, ligadu ho kazu refere, nia rasik halo ona karta deklarasaun ba Konsellu Majestradu Judisiáriu atu bele buka verasial fundamentu husi lei rasik.
“Ha’u presta deklarasaun iha konsellu superior majestratura Judisial atu la’o tuir prosesu atu it abele haree, konsellu loke abregasaun kona-ba disiplinar nian, horiseik ha’u responde ona,” hateten DT ba Lafaek News via telefone, iha oras 12 :39 OTL.
Nia hateten tan, husi prosesu ne’e hakarak garante instituisaun estadu nian no garante kualidade ensinu atu buat hotu bele la’o ho di’ak, la’os uza ema ida ninia hahalok atu prejudika fali ema seluk.
“Atu balansu ne’e mak ha’u presta tiha ona iha konsellu majestradu ne’e, tanba ha’u rona dehan sira lori ba prokuradór , ne’ebé ita la’o tuir prosesu legal, la’os ita halo julgamentu iha publiku, maibé opiniaun públiku husi media bele halo, maibé tenke rona parte rua ne’e hotu mak bele publika, se rona parte sorin de’it ita la halo justisa,
Iha entevista via telefone ho Lafaek News, DT husu direitu resposta katak presiza rona parte rua ne’e hotu mak tau notisia, no nia mos hateten presiza garante kualidade ensinu bao in labele akontese tan buat ida duun malu ne’e atu garante ensinu superior ne’e funsiona ho di’ak.
“Tanba ita hanorin ema la’os atu ba buka osan, maibé ita hanorin ema atu prepara ema ba ukun rai ida ne’e, liu-liu kaer justisa, tanba ha’u hanorin tinan 20 resin ona, atu hanorin di’ak ka la di’ak ema hotu hatene, maibé lia-bobar dehan duun ha’u halo krime, depois lori ona ba prokurador mak ita haree,” ha’u la’os konfesa katak ha’u halo sala la’e, maibé ita buka lia loos,” DT afirma.
DT mos haktuir kronolijia katak estudante ne’e lori nia revizaun ba dosente DT, manda mensajen no telefone dala haat-dala lima, dosente DT la responde, nune’e estudante ne’e kontinua manda mansajen hakerek Hirus ha’u ga? DT hatan : hirus kona-ba saida nian? ha’u laiha tempu, ha’u la’os iha oras servisu nian ha’u tuur responde de’it mensajen, estudante ne’e dehan, depois ha’u lori revizaun ba asina, DT resposta bele lori mai, se urjente lori mai, lori tiha mai ha’u dehan ha’u juis, ha’u la naran asina ida, revizaun ne’ebé la loos ne’e ha’u asina de’it ne’e labele, ha’u tenke halo koresaun lai, koresaun tiha, ha’u dehan ba ona ba, ba hadia la’I atu sasan ne’e diak hanesan ita boot, agora tanba pembibin 2 kala asina tiha ona ne’e, nia sai ba kestiona fali ha’u dehan ha’u halo fali abuzu sexual ba nia, tuir informasaun ne’ebé ha’u simu husi fakuldade ou universidade mai, entaun imi ba haree tok artigu ida prinxe ona duni katak ha’u halo abuzu sexual?.
Nune’e, DT mos esplika klean, kazu ne’e lori ona ba prokurador nia parte hakarak responde tuir prosesu legal, see hetan duni prova ida loos AT responsabiliza, se laiha prova mos nia (estudante) ne’e tenke responsabiliza.
Iha sorin seluk, Reitor Universidade da Paz, Adolmando Soares rekonese nia parte akompania rasik situasaun ne’e no nia rasik mos simu ona karta husi vítima ne’ebé aprezenta ona.
“ Akontesimentu problemas hirak ne’e, ema sira ne’e la’os labarik, mas ema boot ona, imposivel reitor halo kontrola ema barak loos ne’e loro-loron, iha kazu ne’ebé akontese no sai viral, ha’u nia hanoin, suspeiru ho vítima mak tenke pronto presta deklarasaun lolos, kampus iha UNPAZ atu mai orienta obras siéntifiku iha ne’e, mas se ba iha fali liur, ida telefone o ba, o mos hakarak ba, ne’e problema imi nain rua nian, lori tuir dalan legal hodi buka solusaun iha tribunal se mak sala no se mak loos, hanesan reitor simu keixa suspende kedan dosente ne’e labele mai kampus, labele hanorin no labele orienta tan, too prosesu legal ne’e la’o bainhira hetan desizaun husi tribunal nia sala demite no nia loos reativa fali, bainhira kazu ne’e akontese ami suspende kedan dosente,” Reitor UNPAZ Adolmando ba jornalista iha kna’ar fatin UNPAZ Dili.
Lider UNPAZ ne’e mos husu ba estudante ne’e atu kontinua peskiza atu responsabiliza peskiza ne’ebé nia halo atu bele hetan graduasaun iha fulan Otobru tinan ne’e.
“Kazu ninian husi la’o tuir dalab legal, tribunal ita haree se mak sala, se mak loos,” Adolmando fundamenta.
Entretantu, iha dekretu lei funsaun públiku, lei12/2017, de 9 de Agostu hateten iha prevensaun no kombate ba kazu assédiu sexual iha fatin servisu ou instituisaun públiku.
Jornalista : Elviano Belo/ Acacio Pinto
Editor : Agapito de Deus
