Lafaek News—Martina do Rego, idade 35 husi munisípiu Bobonaro, ho aten brani lori rendimentu loron $ 10 de’it selu oan nain tolu ba eskola, oan feto dahuluk hala’o estudu iha Universidade Nasional Timor Loro sa’e, no mane daruak eskola iha ensinu sekundária 30 de Agusto klase III, no oan mane da-ikus eskola iha 4 de Setembru (UNAMET) ho klase I.
Martina ho nia kaben moris nu’udar negosiante iha merkadu tradisional Kampun-Baru suku Komoro, postu administrativu Dom Aleixo, munisípipu Dili, sira nain rua halo negósiu ho métodu sosa tutan produtu lokál hafoin fan fila-fali, produtu local hirak ne’e hanesan modo-mutin, ai-manas, tomate, ho fore talin.
Martina uza nia matenek rasik husik nia kakutak sosa modo mutin husi negosiante sira seluk karon ida $ 20, nune’e kesi futun ida ho presu sentavus 0,50, maibé depende ba komprador, sorte di’ak fan karon ida hotu manan de’it $ 5.00, halibur hamutuk ho produtu hirak seluk total rendimentu loron ida hetan $10.00. nune’e ho rendimentu ne’e Martina laran-metin sei sustenta nia oan nain tolu nia eskola too finalize, maske ho rendimentu kiik, maibé nia sente la hakfodak tanba UNTL kada semester selu $.30, dalaruma gasta barak liu ba kopia material eskola nian inklui nesesidade feto nian, no oan nain rua ne’ebé sei hala’o estudu iha nivel sekundáriu selu ladun karun tanba eskola públiku.
“Ha’u ho ha’u nia kaben moris lor-loron mak fa’an produtu sira hanesan ne’e, tanba oan sira nia futuru no nesesidade uma laran ha’u lakohi halo ha’u nia oan sira matan be’e atu monu tan osan,” hatene Martina do Rego ba jornalista iha merkadu kampung Baru, Dili,Tersa(13-09-2022)
Negosiante ne’e hatene katak, produtu ne’ebe nia fa’an nia sosa tutan, hanesan, modo mutin, tomate, ai-manas, fore talin, folin la hanesan fore naruk nia sosa $15.00, modo mutin $20.00, ai-manas ho tomate ho folin$10.00 balde boot ida, rendimentu husi produtu hirak ne’e iha loron ida hetan $10.00.
“Ha’u hanesan feto ida ha’u tenki ajuda ha’u nia kaben hodi fa’an produtu sira ne’e hodi selu oan sira nia estudu no necessidae uma laran, ha’u husi municipio Bobonaro, posto administrativo Hau ba, suku hauba, hau iha oan nain tolu 3, feto nain 2, mane 1, sira nain 3 ne’e eskola hotu, feto ida eskola iha Universiddade Nasional Timor Loro sa’e, ida eskola iha sekundária 30 de Agosto (klasse 3) no ida eskola iha sekundária 4 de Setembro klase1.”nia hakotu.

Joana hanesan feto ida ne’ebé ajuda nia kaben hodi buka osan selu oan eskola
Iha sorin seluk Joana da Silva ne’ebé lor-loron fa’an nia produtu lokal iha iha uma oin hodi aguenta ba nesesidade uma laran nian no selu oan sira nia eskola.
Joana haktuir katak produtu ne’ebé fa’an nia ho nia kaben mak kuda rasik hafoin nia fa’an fali no produtu hirak ne’ebé nia fa’an mak hanesan alfase , modo mutin , senora , lis mean , ailia , koto-mean , aimanas , puimenta, fehuk – ropa, repollu ne’ebé mak ho folin 0.50 Sentavus, bua kesak ida 0.25 centavus no tua sabu mak ho folin US 5.00 dollar.
“Produtu ne’ebé ha’u fa’an kada loron ida ha’u hetan lukru US 15 dollar, ha’u fa’an de’it iha ha’u nia uma oin, fa’an husi dader to kalan no osan ne’ebé ha’u hetan hodi selu fali oan sira nia eskola no nesesidade uma laran nian,” Katak Nia ba jornalista iha merkadu Tasi -Tolu , Tersa (13/09/2022).
Inan ne’e hatutan katak nia iha kaben maibe nia kaben hanesan ema agrikultor ne’ebé serbisu iha to’os no natar.
“Ha’u husi munisipiu vikeke agora idade 37 anos iha kaben ho naran José da Silva no iha oan nain tolu (3) ,feto ida(1) no mane rua(2), no agora sira nain tolu eskola hotu iha ensino pré-sekundária 01 Vikeke feto agora klase 1 no mane nain rua (2) agora klase 2.”Hakotu Nia.
Estajiada: Adolfina Soares/Aldina Guterres
Editór : Agapito de Deus




