Lafaek News–Forum Organizasaun Noun-Governamentál Timor Leste (FONGTIL) lamenta presu kombustivel iha rai-laran karun maibé benefisiu ba hotu ema rai-liur no Timor Leste kontinua moris kiak.
Diretor Ezekutivu FONGTIL, Valentim da Costa Pinto, liu husi konferénsia imprensa loron tersa (02/08/2022), hateten FONGTIL tane aas desizaun governu nian ho polítika iha rai-laran movimentu double mai Timor hamate kapasidade emprezáriu rai-laran.
Ami nafatin respeitu ita nia governu nia desisaun ho politika ne’ebé halo koperasaun ba movimentu double mai operasaun iha ita rain, maibé ami nia haree katak double ita hotu hatene katak ne’e transporte públiku ne’ebé iha possibilidade hetan subsídiu mina husi nia estasaun sira nia presu mai movimentu ita nia rai, folin ne’e ba ita emprezáriu business sira halo labele kompete ho sira nia presu ne’ebé iha no laiha possibilidade, ita nia emprezáriu ba servisu ida ne’e laiha kapasidade atu kompete ho sira, tanba insiativa sira nia business bele tun no la hetan espasu iha kompetisaun,’’ katak lider FONGTIL ne’e.
Tanba ne’e, intensaun ida ne’e ekonómikamente presiza haree didi’ak, tanba movimentu ekonomia Timor la metin iha rai-laran, maibé kontribui maka’as ba ema nia rain seluk nia kreximentu ekonomia mak la’o di’ak.
Iha intensaun ida nee ekonomikamente ami hanoin nee ita presija hare halo didiak se sira fo folin presu ita nia movimentu timor ba ema nia rain makaas liu entaun ita ba kontribui ema nia ekonomia laos ita nia rai,ita rai laran laiha movimentu neebe barak atu ema uja ita nia rai ita bele halo didiak mais presija kria mekanismu hodi salva ita nia rai no ba inisiativa empresáriu sira labele mate,” Diretor FONGTIL ne’e hateten.
Tanba ne’e, governu presiza tau matan ba terminal kombustivel iha rai-laran hadia kondisaun atu nune’e bele iha espasu di’ak ba rendimentu ekonómika rai-laran nune’e ekonomia labele sulin ba rai seluk, tanba realidade terminal kombustivel rai-laran seidauk iha fasilidade natoon hanesan nasaun seluk nian.
Terminal ita nian fasilidade seidauk iha naton para atu kontrola maibe estadu deside ona hau hanoin tempu deit sira determina sira sei halo operasaun iha ita nia rai maibe ita koko tenke kria kondisaun kontrola sira nia movimentu labele hamate ita nia inisiativa lokál sira ne’e atu labele la’o, operasaun sira nee nia intensaun primeiru maka mai halo estimula haforsa ita nia parseria ita nia atividade lokal sira ne’e bele moris, maibé kuandu mai ho intensaun negosiu liu-liu ita nia kapasidade kompetisaun laiha entaun hamate kapasidade lokal sira nee halo movimenta.’’ akresenta Valentim.
Presidente Assosiasaun Tane Konsumidor Antonio Ramos da silva hatutan folin mina iha mundial komesa normal, bainhira Brent London nia sentimus tun, hatudu iha loron 01.08.2022 Brent London tun 63 centimus (0.6%) neebe folin mina matak $ 103.34 USD/ barril.enquanto WTI(West Texas Intermediate) Estadu Unidu Amerika folin mina matak monu 75 centimus (0.7%) folin mina matak barril korresponde $ 97.8 USD no wainhira negosiu iha merkadu Asiátiku nian tun ba $ 95 USD barril.
Iha situasaun sira hanesan estadu ninia presensa tanba nee “Direitu Konstituisonal” ba konsumidor sira hodi asesu ba bens konsumo presija intervensaun estadu liu husi garante ba asesu ba kombustivel liu husi Timor GAP nuudar Empresa Publiku (EP) bele fo garantia hodi hatama mos mina no sorin seluk presiza fo kbiit ba ANP, IP. hodi hala’o ninia kna’ar nuudar regulador liu husi atualizasaun ba dekretu Leo presu justo neebe la kontempla kona-ba limete másimu no minímu ba folin kombustivel,” prezidente esplika.
Jornalista : Arnaldo Nunes
Editor : Agapito de Deus




