Lafaek News–Akontesimentu udan ne’ebé foin akontese 08/12/2021, iha kapitál Dili, hamosu inundasaun ba komunidade tasi-tolu uma laran nakonu bee too estrada laran ne’ebé fukun husi barajen kloot.
vítima inundasaun Bairu Karantina, Aldeia Terra Santa, Suku Madohi, Tomas João Felisberto de Deus, sente triste no konsidera governu toba dukur no la antisipa barajen ne’ebé kloot hodi fo impaktu ba populasaun sira nia moris iha tempu udan.
Ami husu de’it ba governu se iha kbi’it ruma loke de’it mak bee dalan ne’eba, ami la husu buat barak ida, tanba bee dalan ne’e tun mai husi diresaun tolu, kampung baru, Kampung merdeka, no Manumeta-Raihun, bee ne’e sulin to’o mai Tasi-Tolu barrajen ida de’it mak simu entaun intupidu oinsá, entaun bee ne’e tama fali ba komunidade nia uma oinsá mak nia bele akumula bee ne’e hotu, Ha’u hanoin governu mak Matan dukur,” Tomas João Felisberto de Deus, ba jornalista, iha Karantina Tasi-Tolu, 08/12/2021.
Akontesimentu inundasaun ba komunidade Karantina Tasi-Tolu ne’e mosu ba dala tolu, kada tinan sasan uma laran kuaze estragus, tanba be nalihun sa’e too metru ida iha uma laran.
Ami iha ona hanoin atu evakua husi fatin ne’e, o ami agora dadauk parte ba suku madohi nian entaun atu sai kala sai ne’e planu governu nian ho ami nia xefe suku,”dehan vitima inundasaun,
Nia rekomenda, Governu presiza hare nia povu tanba liu husi povu mak boot sira tur iha ne’eba, entaun boot sira presiza hare povu oinsá mak bele tau matan ba populasaun nia kondisaun liu hanesan bee-dalan.
Iha fatin hanesan, Vitorino Soares de Araújo, hanesan vitima ba inundasaun, hateten, nia parte sente triste tebes kuandu tempu udan sira sempre vitima ba inundasaun ne’e rasik maibé estadu to’o agora nunka tau matan ba sira hodi ajuda netik sira liuliu hadi’a bee dalan
se estadu haree katak ami sira ne’e nia povu entaun tun mai hare netik ami, ami la presiza buat barak, hadi’a mak barrajen ne’e de’it atu bee ne’e labele tama mai fali ami komunidade nia uma, se barrajen ne’e mak hadi’a ona entaun inundasaun sei la akontese tan ona baa mi komunidade suku Madohi, aldeia Terra Santa, ne’e,” Vitima.
Nia hatutan, uluk tinan tolu liuba inundasaun laiha maibé, tanba hadi’a estrada diresaun pontu entrada to’o iha rotunda Nicolau Lobato, entaun barrajen ne’e sai klo’ot nune’e bee ne’e sulin fali ba komunidade sira mak sai fali vítima.
Observasaun lafaek News nota, fatin ne’ebé uluk bee sempre tama komunidade nia uma ba da-daun sira rasik taka ona, ohin loron bee kontinua tama komunidade nia uma tanba fakar sai husi barajen ne’ebe kloot, aliende komunidade afetadu ba inundasaun ne’e rasik hamutuk uma kain lima maioria negosiante hodi faan modo ba sustenta oan nia eskola no nesesidade família uma laran.
Xefe Suku Madohi, Bernadino de Cristo Ferreira ”Teki Timur” liu husi kontaktu, hateten, antes akontese inundasaun iha tinan uluk autoridade rasik ba hato’o ona kestaun ne’e ba iha parte relevante maibé to’o agora seidauk hadi’a nafatin.
Tuir loloos ne’e governu tenke hadi’a tiha bee dalan ne’e para, labele halo produz sofrimentu ba povu tanba ne’e horbainhira ha’u hato’o beibeik, ha’u tenta ho povu sira tenta atu taka ba, taka mai, agora inundasaun hanesan ne’e impaktu boot tan ba komunidade karantina ona,”esplika, xefe Bernadino de Cristo Ferreira ‘Teki Timur’
Teki Timur husu governu labele bosok povu no vinga povu, tuir loloos governu nu’udar povu nia fonte aspirasaun, tenke hadi’a povu, enkoraja povu atu povu mós sente na’in ba ukun-an ida-nee agora bee sa’e tan hanesan ne’e, se bee sa’e too loron rua tolu governu presiza gasta tan osan barak.
Tanba saida mak bee oituan ne labele halo, estrada ne’e estrada públiku, Estrada ne’ebé importansia, mais oituan de’it ne’e sira la tau antesaun ne’e, sira nia hakarak ne’e saida ha’u la konkorda populasaun iha sidade laran de’it governu abandona, apalagi sira iha ba foho lolon ne’e, Povu hakarak dignifika governante sira ne’e maibé sira governante rasik mak abandona sira-nia komitmentu pois ikus fo sala ba ema, ida ne’e mak ita ladun sastifas,”tenik lamenta xefe suku Madohi.
Autoriedade ne’e rekomenda, governu liu husi ministériu kompatente tau matan hodi hadi’a barrajen refere, tanba governu povu mak hili, más osan la’ós governu nia kusta, ne’e povu tomak nia kusta.
Jornalista : Egidio Nono
Editor : Agapito de Deus
