Lafaek News—Governu da-ualu liuhusi Ministériu Saúde (MS) ofisialmente halo inagurasaun fatin tratamentu ba sidadaun sira ne’ebé susar atu hapara fuma iha Klinika Formoza, fatin ne’e sei ajuda sidadun sira atu hapara fuma tabaku.
Ministra Saúde, Odete Maria Freitas Belo hatete, Fuma ida ne’e hahú husi joven idade 13 ba leten maibé governu hanoin ida ne’e sai hanesan problema fuma, problema ba nasaun ida liga ho sosiál, ekonómia nasaun nian, entaun governu kria dekretu lei ida ne’ebé ko’alia kona-ba oinsa atu prevene tabaku, no iha parte seluk mós halo iklan ou promosaun sigaru nian ho figura oioin kona-ba prevensaun tabaku liuhusi média elektrónik no imprimi.
“Dalan seluk ne’ebé ita halo agora, ita loke fatin atu halo oinsa halo tratamentu ba ita sira ne’ebé susar tebes atu so’e sigaru, iha dalan barak ne’ebé ita bele halo hodi bele hapara fuma tabaku ne’e”, dehan Ministra Saúde Odete Maria Freitas Belo iha seremonia inagurasaun hapara fuma Tabaku iha Kliníka Formoza, tersa (19/10/2021)
Nia haktuir, maibé ida ne’ebé mak susar tebes atu implementa mak ko’alia kona-ba hasa’e folin sigaru nian tanba governu bele haree oinsa mak susuben ka hahan ne’ebé hatama husi Alfandega ho folin ne’ebé baratu maibé sigaru ne’e nia folin bele hasa’e.
“Ita haree katak sigaru ne’e sai hanesan parte ida estraga ita no parte seluk mós hadia ita-nia rendimentu balun ho taxa ne’ebé aas, ho asuntu sira hanesan iha kompañia barak hakarak halo sigaru no ita ko’alia asuntu bisnis sigaru nian ne’ebé dalaruma nasaun susar foti desizaun ba asuntu ida ne’e, maske ita hatene katak sigaru ne’e la di’ak ba ita”, nia esplika.
Iha fatin hanesan Diretór Nasionál Alfándega, Julião José Ximenes fundamenta, implemtenta ona dekreitu lei numeru 14/2016 ba rezime kontrola tabaku, liliu ba iha importasaun tabaku liuhusi fronteira, tasi airo nomós terestre.
“Improtasaun ita kompara iha tinan hirak liu ba, bainhira importadór sira ne’ebé iha interese atu halo importasaun, maibé depois ita halo lei ne’ebé mak atu kontrola tabaku ne’e, bainhira sira hakarak atu importa tabaku mai iha Timor-Leste halo uluk pedidu ba iha MS antes loron 30, Ministériu Saúde aprova mak sira foin halo importasaun mai iha Timor”, informa Nia.
Nia salienta, Portantu uluk kompañia barak, maibé agora kompañia Nasionál ho internasinál tolu ka haat hanesan ne’e mak halo importasaun ba tabaku.
“Bainhira tabaku ne’ebé mak tama ona iha ita-nia rai ne’e, iha autorizadu, sira ne’ebé mak tabaku ilegál ita iha regras no prosedimentu para depois ita bele prende no ita bele halo distribuisaun ba prosedimentu sira ne’ebé iha”, relata Diretór Alfándega.
Tanba kompara ho tinan lima liu ba, nia importasaun tabaku aas tebes, bele dehan millaun 1200 kilograma tabaku, depois implemta tiha lei ne’e, tinan ida to’o agora komesa redus ona menus 400 kilograma tabaku.
Jornalista : Sandi Belo
Asisten Editór : Pedro de Almeida




