
Lafaek News—Uma nu’udar fatin abrigu iha moris loro-loron, maske simples maibe tenke dignu no seguru bainhira mosu tentasaun oi-oin husi natureza sira hanesan udan ho anin atu bele helik an,
Realidade moris familia Francisco Soares (52) ho nia kaben Florinda Lobo (45) iha oan nain 6 horik iha uma kondisaun la seguru no presiza tebes ajuda atu bele hadia kondisaun uma no estabiliza nesesidade iha uma laran ne’ebe da-daun iha de’it food lata rua mak iha hela masa laran.
Atividade kobertura lafaek news ba asuntu sosial, deteta kbiit laek Francisco ho Florinda hela iha aldeia Metin, suku Lahane Oriental postu-administrativu Nain Feto, munsípiu Dili, tinan naruk hela de’it iha uma ne’ebé kloot ho medida 5×3, la seguru, obrigadu oan nain 6 tenke ba hela ho familia sira, tanba fatin la sufisiente ba sira atu deskansa ho di’ak.
Uma ne’ebé dadaun Francisco ho Florinda hela ba ho medida 5×3, ai-rin besi, taka ho kalen ne’ebé hili husi lixu, didin haleu ho kalen ne’ebé kuak no dodok ona, maibé to’o rohan de’it, iha uma ne’e fahe ba kuartu rua, ida sala vizita no toba fatin hamutuk no kuartu ida hodi toba no butuk ropa hamutuk ho nesesidade uma laran nian.
“Ami hela iha ne’e kalen no besi oan ruma ema máka ajuda, uma ne’e tempu udan kalan toba ladi’ak ne’e ami bokon toba mós ladi’ak, uma ne’e oan sira no vijinu sira máka hari’i maibé tempu udan ami toba ladi’ak,” hatete familia Kbi’it laek Francisco Soares ba lafaek news, iha nia rezidensia kuarta (18/08/2021).
Hare’e ba hadak ne’ebé nu’udar kama toba nian ba Francisco ho Florinda, latan kalen iha aikabelak 4 nia leten tatulak iha roda pneu leten hanesan kama, no enxe ropa at balun iha karon laran hanesan kulixaun hodi latan isin ba leten iha oras deskansa kalan nian.
“Hadak ne’e kalan toba isin moras maibé moris máka hanesan ne’e ita halo nusa, ita mós laiha osan atu hadia uma sosa material,” tenik ho triste.

Iha uma simples ida ne’e tara haleu ho pasta no ropa hanesan ema faan obralan iha merkadu, kesi ho bandeira lulik RDTL, iha ne’ebe ho kondisaun kuak no kulafur tanba ahi suar tamu, iha parte liman karuk fotograpia lider AMP ,Xanana Gusmao, Taur Matan Ruak no Naimori Buckar tara iha didin lolon hanesan imajrn hafutar uma laran,
Maske infrenta problema hirak ne’e Francisco ho Florinda mós la haluah hasa’e orasaun nafatin ba illas na’i maromak nian ne’ebé hatu’ur iha oratoriu laran, tanba orsaun máka fó forsa no saúde di’ak atu luta hasoru realidade moruk ne’e.
Alende ne’e mós Francisco dehan, kona-ba nesesidade baziku uma laran depende de’it ba familia no xefe aldeia metin nian no mós pesoal balun inklui Igreja máka mai ajuda foos uituan, maibe hela de’ít ona uituan.
“Hahan ne’e familia sira no xefe aldeia máka ajuda ami hodi sustenta ba ami nia kabun loro-loron nian. Oan sira hare’e rasik ba ami nia moris máka hanesan ne’e, se ema ruma ho laran kamaan ajuda ami agradese tebes, han-han bele laiha moris máka hanesan ne’e kontente nafatin,” nia imfórma.
Francisco ho Florinda mós la tur nonok no lakhoi atu hein de’it husi ema seluk, sira nain rua mós esforsu makas buka ai-maran no nuu tahan produs ai-sar hodi ba faan iha dalan públiku no merkadu.

Bainhira hakat ain husi nia rezidensia atu asesu merkadu Taibesi ho distansia kilu-metru 1, bainhira fila tenke sa’e rai lolon deskansa tui-tuir dalan máka hafóin to’o iha uma hodi halo fali atividade seluk hanesan halo toos.
“Ami nia servisu loro-loron máka hili ai-maran no sukaer no mós halo ai-sar ruma, ami lori ba faan iha merkadu, se ema sosa, ami sosa fali foos lata ida rua, masin no masko, hanoin atu rai osan hodi sosa material hadia uma ne’e susar tebes,” hateten nia.
Francisco ho Florinda iha oan nain neen kompostu husi feto haat mane rua maibé hela hotu ho familia sira, husi oan nain neen ne’e ida máka sei hala’o estudu iha eskola sekundaria geral 28 novembro foin segundu anu no ida seluk remata de’it pre-sekundria la kontinua, ekonomia la suporta, nain haat seluk la asesu hotu edukasaun.
Ho realidade moris ida ne’e xefe aldeia metin, Flavia Maria da Costa, rekuinese katak uma kain ne’e desde uluk kedas to’o ohin loron, parte governu mós ida nunka mai hare’e, so fó de’it foos MTCI karon ida-ida, maibé tempu dezastre ne’e, tempu bai-bain ne’e governu nunka ajuda, so apoiu ai-han uituan máka husi igreja no pesoal balun.
“Uma kain ida ne’e desde uluk kedas moris hanesan ne’e, durante iha hau nia mandatu tarjetu máka nia duni (Francisco ho Florinda) atu fó oportunidade, tanba ema ne’e klaru katak uma kondisaun ladi’ak no hahan laiha duni, dala ruma ema fasilita ai-han fóos lata ida, hau nia hakarak ne’e familia ida ne’e bele hetan tulun liu-liu uma no ai-han uituan,” dehan xefe aldeia metin.
Ho preokupasaun ne’e xefe aldeia husu ba governu atu tau matan ba ema sira hanesan ne’e, tanba iha aldeia metin uma kain hitu de’it, balun seidauk hetan direitu treseiru idade tanba tinan seidauk to’o, hanesan xefe aldeia sempre hamutuk ho komunidade sira hodi rekoilla dadus no ba hatama iha parte relevante sira para bele hetan tulun.
Jornalista : Pedro de Almeida
Editor : Agapito de Deus






Oinsa bele ajuda ema hirak ne se ita boot sira publika deit mas la toma asaun ruma… hau hanoin notisia ne diak mas favor koko kria kondisaun ruma atu ema balun hkrak ajuda kharik.. sira bele asesu hd ajuda
Boa tarde krk iha presija ita hotu nia kolaborasaun bee mai ami nia edefisiu Balide Dili no bele kontaktu ami no ofisial iha website /ou 73364892