Lafaek News—Tribunál Supremu Justisa (TSJ), deside halo Re-Julgamentu ba prosesu edtradisaun ba sidadaun Filipina Arnolfo Teves Jr.
Defeza Privadu José Ximenes hateten, desizaun tribunál rekursu liu plenaria iha loron 13/09 deside Nulidade insanavel, tanba violasaun prinsípiu plenetudi asistensia Juizes sira.
Nia dehan desizaun ne’e Tribunál Rekursu deside ho baze tuir artigu 103 númeru 1 aline a iha Kódigu Prosesu penal Timor-Leste no artigu 402 númeru 1 Kódigu prosesu sivil ne’ebé hateten, bainhira halo Julgamentu ba produsaun provas ne’e Juizes sira ne’e konstitui envolve kedas iha prosesu inisiu produsaun provas, entaun sira anulua tiha hakarak rejulgamentu foun fali.
Prosesu Julgamentu ba estradisaun ba fujitivu Arnolfo Teves Jr ne’e tribunál rekursu seidauk halo desizaun, maibé tribunál deside de’it produsaun provas ne’e sira rasik Konsidera invalidu, tanba Juizes la konstitui tuir saida mak lei haruka.
“Desizaun ba notifikasaun ne’ebé ami simu iha loron 13/09 ne’e tribunál rekursu deside atu halo prosesu Re-Julgamentu Foun ba ami nia kliente Fujitivu Arnolfo Teves Jr hodi rona fila fali testamuña sira ne’e hotu envolve hotu Juizes nain tolu ne’ebé asina akordaun ida ne’e,” José Ximenes haklaken ba Jornalista sira iha konferensia imprensa iha Timor Longe Komoro(15/09/2024)
Nia afirma desizaun halo re-julgamentu foun ba prosesu sira ne’e, tanba iha prosesu dahuluk juizas nain ida mak partisipa iha julgamentu hodi rona testamuña sira halo produsaun ba provas, maibé ikus mai iha desizaun plenaria Juizes nain tolu kedas mak asina ida ne’e viola lei.
“Ita hakarak ne’e produsaun ba provas sira ne’e Juizes sira ne’ebé asina ne’e tuir hotu rona testamuña sira iha prosesu Julgamentu mak halo desizaun asina akordaun, la’ós iha prosesu ne’e la’o juizea ida mak partisipa ikus fali iha plenaria asina Juizes Koletivu nain tolu ne’e viola lei, rua seluk la hatene buat ida mai asina de’it ne’e sala,” informa nia.
Tanba ne’e desizaun sira ne’e labele akontese, bainhira la tuir saida mak Lei haruka , entaun rekursu sira ne’ebé Defeza hatama ikus mai tribunál tetu halo desizaun prosesu Re-Julgamentu foun fali Juizes sira ne’ebé asina ne’e sei envolve hotu rona testamuña husi Fujitivu Arnolfo Teves Jr.
“Ida ne’e desizaun tribunál notifika ami defeza ho ami nia kliente Arnolfo Teves Jr kona-ba provas sira ne’ebé tribunál rekursu produs iha loron 11 to’o 13 fulan Setembru foin lalais ami simu dehan fali atu halo Re-Julgamentu Foun, tanba sira simu ami nia pedidu rekursu kona-ba Nulidade insanavel ne’e hodi ordena fila fali sei envolve hotu Juizes sira rona testamuña sira mak halo produsaun provas molok halo fali desizaun foun ba prosesu estradisaun ba kazu Arnolfo Teves Jr,” afirma nia.
Defeza ne’e Preokupa informasaun ho isu oin-oin mosu iha Filipina tribunál rekursu seidauk halo desizaun, maibé Informasaun sira dehan vizita Papa Francisco mai Timor-Leste fila sei halo extensaun ba Arnolfo Teves Jr ba nasaun Filipina.
Timor Leste iha nasaun direitu Demokrátika ne’ebe iha orgaun (4) Tribunal, Governu, parlamentu Nasional (PN) no Presidente Republika ne’ebe ida-idak hala’o Nia deisizaun no respeita deisizaun ne’ebe mak iha.
“Ita Timor-Leste iha estadu direitu demokrátiku iha orgaun haat tribunál, Governu, Parlamentu Nasionál no Presidente Repúblika ida idak halo nia desizau respeita ba desizaun sira ne’e, la’ós hanesan rai seluk nia buat hotu Presidente mak manda hotu,” Subliña nia.
Nia hatutan, durante prosesu Julgamentu iha inisiu defeza rasik la Konkorda ho utilizasaun lían ingles atu halo pedidu estradisaun ba Arnolfo Teves Jr ida ne’e tuir lolos ne’e labele akontese.
“Tuir lolos ne’e lian ingles ita labele utiliza iha Gabinete tradusaun interprete iha Ministeriu Públiku MP nia okos ne’e laiha kompetensia halo tradusaun ba dokumentu estrajeiru nian, maibé ida ne’e akontese ami halo kontesta barak iha faze dahuluk,” hateten nia.
Tanba ne’e haree ba prosesu Julgamentu sira ne’e la’o rekursu sira ne’ebé Defeza hatama ba tribunál sira konsidera, tanba buat ne’ebé defeza kestiona ne’e iha razaun fundamentu, tanba materia rekursu sira ne’e kompleta ho Juridiku nian.
Alende ida ne’e sei hein re-julgamentu foun no hein notifikasaun tuir mai, maibé testamuña barak mak husi rai liur Filipina, tanba ne’e fo tempu hodi haruka testamuña mai Timor Leste antes julgamentu
“Agora bainhira mak atu halo Re-Julgamentu foun ne’e ita hein notifikasaun sira tuir mai, bainhira mak Juizes sira atu rona fali testamuña sira, tanba ami nia testamuña sira ne’e barak mak mai husi Filipina, entaun tribunál mós fo tempu ba ami atu komunika lori ami nia testamuña sira mai Timor-Leste para iha Julgamentu foun ne’e tribunál sira bele rona rasik, entaun ami husu antisipa semana tolu antes ne’e notifika ami fo tempu para ami bele lori ami nia testamuña sira ne’e mai Timor-Leste,” hakotu nia.
Jornalista : Aniceto Dias
Editor : Agapito de Deus
