Lafaek News–Primeiru Ministru Taur Matan Ruak hatete iha tinan 2021 Timor-oan sira ne’ebé servisu iha rai liur konsege hatama reseitas  ho osan montante dollar milliaun 121 mai Timor no dudu ses ona resitas kafe hodi okupa segundu lugar hafoin minarai.

Iha 2021, Timor oan sira ne’e iha rai liur, haruka osan ho montate 121 milloens dolar Amekanu, sira ne’e hosi  Australia, Irlandia, Korea, Inglatera no hosi fatin ne’ebé de’it Timoroan servisu ba sira haruka osan mai,” dehan Primeiru ministru Tauk Matan Ruak iha nia diskursu iha serimonia despedida ba traballadór 87 ba Korea iha salaun Hotel Timor Lodge, sesta (06/05/2022)

Hodi dehan, ha Tinan hirak ba kotuk, reseita  minarai primeiru no kafe segundu maibé agora reseitas traballadór sira rai liur nian mak segundu no kafe ba tiha terseiru. Ida ne’e la kontribui de’it ba ekonimia familia maibé kontribui mós ba dezenvolvimentu nasaun nian. 

Se hakarak muda Timor ba oin, hahu muda uluk ita nia an, se ita la muda ita nia an ita la muda Timor tanba ne’e konserteza joven sira ne’e sei hetan rai foun, ema foun, hahalok foun, hahan foun, lisan foun no situasaun foun. Ida ne’e mudansa ida bo’ot, sira nia kolega barak ona hahu hosi tinan rehun rua sia ba ne’ebá to’o agora , sira hatudu katak bele adapta an tuir mudansa ne’e, ema babain dehan la’ós ema ne’ebé forte liu no matenek liu mak bele ba oin maibé sira ne’ebé hatene adapta an, muda an tuir ambiente no situasaun, ida ne’e mak sei moris no ba oin. Joven traballadór sira hahu halo ida ne’e.

Taur dezeija ba traballadór sira,susesu iha servisu, keta haluha imi husik hela rai ida iha kotuk ne’ebé imi nia inan aman sira uluk ajuda harii, no imi mós husik hela inan ama sira ne’ebé tuir iha ne’e, keta haluha sira.

Embaixadór ohin hatete, Imi bainhira sama ain iha Korea, imi Korea katak imi nia hahalok tenke tuir sira, disiplina ne’e importante, halo tuir regras ne’e importante,” tenik nia

Nia esplika Koreano sira ema ne’e disiplina makaas, servisu makaas, iha tempu basak transforma sira nia nasaun, transforma sira nia vida. Ne’e ezemplu ida atu Timoroan bele banati tuir. Sira mós iha moto ida ne’ebé dehan, toba tarde, hader sedu, too uluk. Presija atu tau iha neon.

Hanesan imi hotu hatene, governu deside atu kria sekretariu estadu ida atu tau matan ba komunidade sira iha rai liur, hodi reforsa SEFOPE no Ministeriu Negosiu Estrajeiru. Presija tau matan ba sira tanba sira mós rai ida ne’e nia oan no sira mós kontrubui ba rai ne’e nia dezenvolvimentu,” hakotu Taur

Iha sorin seluk, Sekretariu Estadu Formasaun Professionál no Empregu (SEFOPE), Alarico do Rosário, informa, hahu hosi 2009 Timoroan ba servisu iha Korea hamutuk ema  94, 2010 traballadór hamutuk 340 pesoas, 2011 hamutuk 185, 2012 traballadór hamutuk 485, 2013 hamutuk 246, 2014 hamutuk 246, 2015 hamutuk 417, 2016 sa’e ba 604, 2017 tu’un 284, 2019 sae ba iha 515 pesoas, 2020 tuun liu 25 pesoas tanba hasoru pandemia covid-19, 2021 hamutuk 238 pesoas.

Iha dezembru SEFOPE halo vizita ba Korea ho bjetivu atu ba enkontru ho nain ulun iha parlamentu hodi oinsa bele aumenta ita nia kota. Vizita ne’e fasilita hosi embasadór Korea iha Timor

iha ami nia enkontru governu Korea promete katak aumenta kota ba traballadór, iha tinan ida ne’e foin mak too fulan lima de’it haruka ona ba trballadór hamutuk 565 pesoas,” esplika nia

Embaixadór Korea iha Timor-Leste  Kim Jeong Ho hatete, governu Timor haruka ona traballadór hamutuk 4,500 no kada tinan haruka maizoumenus traballadór 500 maibé iha Tinan ida ne’e foin mak fulan lima de’it maibé Governu Timor bele haruka ona ema hamutuk 500 mak ba Korea konsidera numeru ne’ebé mak boot tebes iha tinan ida ne’e, espetativa ba tinan ida ne’e traballadór liu rehun ida mak sei haruka ba Korea.

Bainhira tama Korea imi mós konsirea hanesan Koreanu tanba ne’e presija tuir regra sira ne’ebé iha. Nasaun korea nia seguransa di’ak tebes tanba ne’e imi sei konfortavél tebes iha ne’eba. Bainhira la komete ireguralidade ruma imi sei konfortavél tebes hodi pasa imi vida iha ne’ebá,” tenik nia

Nia esplika, trste oituan tanba tuir dadus traballadór hamutuk kuaze 800 resin ba komete ona iregularidade iha Korea. Entre nasaun sanolu resin neen ne’ebé mak haruka nia traballadór ba Korea, Timor-Leste tama iha segundu lugar komete iregularidade barak. Tanba ne’e husu atu servisu tuir regra no kompañia nia hakarak atu bele hetan kompensasaun ne’ebé  merese.

Maibé karik imi iha halo tuir hotu regra sira ne’e mak imi sente iha violasaun ruma ba imi nia kontratu laborál keta haluha ita iha embasada iha Korea no bele kontatu mai iha embasada korea iha Timor-Leste no ita bele ajuda imi,” hakotu nia

Tuir dadus ne’e iha, traballadór Timor oan ne’ebé atu aranka ba Servisu iha Korea mane hamutuk 85 no feto hamtuk rua.

Jornalista : Felisberto Fernandes

Editór        : Agapito de Deus