Lafaek News–Organizasaun Naun-Governmentál Ra’es Hadomi Timor Oan (RHTO) realiza workshop nasionál ho tema _“Konsultasaun Nasionál kona-ba ASEAN Enabling Masterplan (AEM) Pós-2025” atu diskute prioridade ba ema ho defisiénsia iha nasaun membru ASEAN. Workshop ne’e realiza iha Hotel Novo Turismo Lecidere Dili, kinta feira, 2 jullu 2026.
Diretór Ezekutivu RHTO, Joãozito dos Santos, hateten workshop ne’e atu fó biban ba organizasaun ema ho defisiénsia sira hodi hato’o sira-nia prioridade ba futuru ASEAN.
“Workshop ne’e partisipa husi reprezentante Governu, setór relevante ASEAN, korpu hanesan ICR no ICWD, Komisaun Nasionál ba Feto no Labarik, sosiedade sivíl, ajénsia ONU, no ajénsia seluk. Ami hakarak rekolla nesesidade ema ho defisiénsia nian atu submete ba ASEAN Enabling Masterplan (AEM) Pós-2025,” dehan Joãozito ba jornalista sira iha Hotel Novo Turismo Dili, 2/7/2026.
D.E RHTO dehan, rekomendasaun sira ne’e presiza hetan validasaun antes submete ba ASEAN.
“Timor-Leste agora sai ona membru ASEAN ba dala-11. Tanba ne’e, importante tebes atu ita-nia lian ba ema ho defisiénsia bele to’o iha nivel rejionál.” Nia dehan
Tuir nia, asuntu defisiénsia relevante ba pilar tolu ASEAN nian: Pilar Sosiál-Kulturál, Pilar Ekonomia, no Pilar Polítika-Seguransa.
“Asuntu ne’e mós diretamente ligadu ho Objetivu Dezenvolvimentu Sustentável 2030, Konvensaun kona-ba Direitu Ema ho Defisiénsia (CRPD), no kompromisu ASEAN rasik. Tanba ne’e, ami foka liu ba ASEAN Enabling Masterplan (AEM),” nia esplika.
Nia relata, Sekretariadu ASEAN Disability Forum aprezenta ba sira relasiona asesmentu independente ida ne’ebé sai baze ba rekomendasaun sira iha diskusaun.
Joãozito subliña katak prinsípiu importante rua mak: La Husik Ida Iha Kotuk no “La iha buat ida kona-ba ami, sem ami” (Nothing About Us Without Us).
“Timor-Leste ratifika ona CRPD, adere ba SDGs, no sai membru ASEAN. Ho situasaun ne’e, ita tenke alinia asuntu direitu umanu ho kompromisu rejionál,” nia akresenta.
Nia informa katak Embaixadór no reprezentante liña ministeriál sira mós partisipa. Sira sei hato’o prioridade no rekomendasaun atu prepara dokumentu ofisiál ba ASEAN.
“Ami espera katak diskusaun ne’e interativu no fó rezultadu di’ak ba AEM no ba períodu pós-2025,” Diretor Ezekutivu afirma.
Workshop ne’e realiza husi RHTO ho apoiu husi Governu Austrália, liuhusi International Disability Alliance (IDA) no Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT).
Jornalista : Moises Guterres


