Lafaek News–Komunidade aldeia Ague suku Seisal postu administrativu Baukau, munisípiu Baukau dezde kolonializasaun Portugés tinan 450, okupasaun Indonézia 24 no Timor Leste ukun an tinan 22, kuaze tinan 496 la asesu eletrisidade, estrada, saude, bee moos no irrigasaun.
Asuntu ne’e hatoo husi komunidade aldeia Ague suku Seisal, Adérito Filipe Correia, iha ámbitu diálogu ho Prezidente Partidu CNRT Kay Rala Xanana Gusmao, no simu proposta lima ho konteudu ezijénsia eletrisidade, bee moos, estrada, irrigasaun, saúde no edukasaun ba lider karimátiku ne’e.
Dezde tempu kolonial Portugés, Indonézia ukun ita tinan 24 ohin ita ukun an tinan 22 ona, ami povu Ague la sente ukun an, tanba saida, ami laiha eletrisidade, bee moos laiha, kondisaun estrada la di’ak, edukasaun no saude laiha no irrigasaun laiha atu fornese ba ami nia natar, ami la sente ukun an ida ne’e,’’ dehan komunidade Ague Adérito Filipe Correia ba Lafaek News iha suku Seisal, tersa (01/03/2022).
Komunidade aldeia Ague populasaun hamutuk 850 kompostu aldeia lima (5) hanesan Ague, Lacoda, Umaquerek, Hene Uabubo no Loiborouai ho uma kain 100 resin, porsentu 99 moris depende agrikultura hodi sustenta nesesidade uma laran, no susar atu asesu produtu lokal ba merkadu munisípiu Baukau, kalan sunu lilin fasilita oan nia estuda no dook husi bee mos.
Iha sorin seluk, Xefe aldeia Ague, Silveiro Cosme Correia afirma, nia parte agradese tebes ba lider karizmátiku Kay Rala Xanana Gusmão, ne’ebé ho prontidaun sama ain iha suku Seical hodi sente direta susar ho terus ne’ebé populasaun Seical hasoru durante kolonializasaun Portugés too ohin loron Ukun Rasik An izola an husi dezenvolvimentu eletrisidade, estrada, saúde no edukasaun, irrigasaun no bee mos.
Agradese ba Avo Nana bele mai iha ami nia aldeia Ague suku Seical hodi sente no haree ami nia moris, tanba saida ukun an ida ne’e ami kontinua moris iha nakukun laran, sentru saúde laiha, estrada la di’ak atu fasilita ami nia komunidade sira lori produtu lokal ba merkadu, ami husu Xanana Gusmão atu konsidera netik ami nia halerik sira ne’e,’’ autoridade lokal ne’e akresenta.
Iha fatin hanesan, xefe suku Seical Augosto Fernandes, haktuir problema eletrisidade iha suku ne’e dezde ukun too agora populasaun sira sunu lilin hodi fasilita oan sira estuda, estrada la di’ak atu agrikultor sira lori sira nia produtu ba merkadu, sentru saúde mos laiha, kada tinan governu aprova OJE ho montante boot maibé dezenvolvimentu la too iha suku Seical, partidu boot sira mai promete depois de ba ukun tiha haluha tiha sira nia promesas.
Xefe suku ne’e dehan, kestaun eletrisidade iha 2014 proposta hatoo ona ba Ministériu Obras Publikas, maibé proposta ne’e laiha reposta, populasaun sira moris laiha esperansa husi ukun nain sira, promete ba promete maibé laiha realidade.
Ami terus liu ona ba eletrisidade, bee moos, estrada no edukasaun ho saúde, ukun an ida ne’e ami suku Seical la sente, maibé ami nia matan mos ona no ami hatene katak só maun Xanana ho Ramos Horta mak bele koñese povu nia moris, ami sei apoiu maun Xanana ba Primeiru Ministru no avo Ramos Horta ba Prezidente Repúblika atu hadia ha’u povu nia moris liu-liu populasaun suku Seical,’’ katak xefe suku Seical ne’e.
Xefe suku ne’e afirma, xede suku Seical nakfilak ba animal nia fatin (sede Bibi nian), tanba kondisaun infraestrutura la di’ak atu fasilita autoridade lokal sira halo servisu ba populasaun sira, governu la tau matan, tanba ne’e tempu ona Horta ho Xanana tenke ukun hodi hadia problema hirak tanba, Xanana ho Horta mak bele hatene povu nia terus ho susar.
Hatan ba ezijénsia husi populasaun suku Seical, Prezidente Partidu CNRT no lider karizmátiku, Kay Rala Xanana Gusmão, resposta katak nia parte rekoñese no sente direta hafoin sama ain iha aldeia Ague suku Seical, realidade estrada kondisaun at, eletrisidade laiha, sentru saúde mos laiha bainhira populasaun sira moras tenke lori too Baukau, maibé dezenvolvimentu la’os laiha, maibé komesa la da-daun ona husi Manatutu, Baukau too Lospalos, sei too iha suku Seical.
Ha’u rasik sente ona, la presiza ita boot sira ko’alia barak tan, ha’u hanoin suku Seical ne’e mak iha estrada ibun ne’eba de’it, afina barak mak hela dook husi eletrisidade, estrada komesa hadia mai da-daun, imi nia problema lima ne’e ha’u rai ona iha ha’u nia ulun,’’ katak lider karizmátiku ne’e.
Xanana dehan, atu rezolve problema iha nasaun Timor intermu hadia ekonomia, saúde no edukasaun tenke hili Timor-oan ne’ebé hanesan José Ramos Horta no atu sai prezidente repúblika ba ema hotu, situasaun hirak ne’e sei rezolve iha governasaum foun tuir mai, maibé husu povu hotu apoiu Horta ba Prezidente no CNRT ukun fila-fali hodi lori dezenvolvimentu no hadia ekonomia ba populasaun sira ne’ebé moris iha nakukun laran.
Iha diálogu ne’e, eis Prezidente Repúblika dahuluk ne’e husu populasaun Seical atu servisu maka’as halo sosializasaun ba populasaun sira atu iha loron 19 fulan Marsu 2022 hili Prezidente ne’ebbé iha matenek atu servisu hamutuk ho governu foun mai hodi rezolve povu nia halerik, tanba povu mak luta hodi manan independénsia ohin loron.
Jornalista : Agapito de Deus
Editor : Floriano Soares.




