Lafaek News—Ministériu Justisa (MJ), Manuel Càrçeres ofisialmente loke abertura Seminàriu Nasional Loron Internasioanl Tortura ho tema dignifika vítima husi violasaun diretus umanus” ne’ebè mak realiza husi Centru Nasionál Chega iha, Salaun Chega Balide.
Iha abertura ne’e Ministeriu Justisa hatete ho era teknolojia liman sanulu maka sai instrumentu tortura ba ema seluk,
“Ita nia liman fuan sanulu ne’e mak sai tiha instrumentu tortura ba ita nia maluk sira, tanba ida ne’e ita atu komemora loron internasional ba tortura no ba oin saida mak ita atu halo, ida de’it nia komportamentu maka bele regula ita nia hahalok atu evita mosu torturasaun iha sosiedade nia leet atu evita ita sai husi autór halo torturasaun ba ema seluk,” katak nia.
Iha oportunidade ne’e Manuel Cárceres husu joven sira atu fortifika no konsolida edukasaun sívika no sai nu’udar xave ba komportamentu moris iha sosiedade nia laran.
“Edukasaun sívika ita labele moris nu’udar sidadaun ida ke di’ak iha sidadaun ida nia leet,” afirma nia.
Iha fatin hanesan, Diretór Ezekutivu Centru Nasional Chega(CNC), Hugo Maria Fernades haktuir, ohin loron 26 nu’udar loron ne’ebè ONU deklara nu’udar loron Internasional apoiu ba vítima tortura internasionalmente deklarasaun Diretus Umanus konvensoens Internasional hatete no kontra hahalok ema nia liberdade, bandu ema halo tortura
“Ita nia Konstituisaun hatete katak labele ameasa ba ema nia integridade pesoal, enatun ba loron atu komemora Primeiru atu selebra fali enkudramentu Internasional ne’ebè mak iha tiha ona no Timor-Leste Rasik Ratifika tiha ona konvensaun anti tortura”, dehan Hugo ba Jornalista sira iha Salaun CNC Balide Sábadu ne’e.
Nia afirma kuandu ratifika tiha ona obrigasaun tenki halo tuir konvensuan sira ne’e, tama nu’udar estadu membru deklarasuan Diretus Umanus no ratifika konvensaun Internasionl diretu sivil politika nian, no ratifika mòs konvensau anti tortura entaun implementasaun tenke banati tuir padraun internasional sira ne’e liu husi lei sira.
“Tama mai implementasun ne’e presiza mòs lei oan sira, ita presiza haree iha ona ka la’e? tanba ne’e mak konvida mòs PNTL, hanesan akompañia halo kapturasuan, detensaun, ita hakarak katak sira labele buat ne’ebè mak kontra fali konstituisaun, konvensaun sira ne’ebè ratifika tiha ona,” dehan Hugo.
Iha sorin seluk, vítima ne’ebè uluk hetan torturasaun husi militares Indonesia, Olga Quintão Amaral, triste tanba Governu la tau matan ba Vítima sira ne’ebè uluk hetan torturasaun, hodi dehan “Se Ami Mate karik ema dehan Pahlawan tak Dikenal Mak Ami sira ne’e”
“Ha’u ladun kontente iha era ukun ida ne’e tanba governu nunka mais tau konsidersaun ba ami vítima sira liu-liu feto sira ne’ebè mak simu torturasaun maka’as tebes, lakon buat barak iha momentu ne’ebà, ikus mai nunka mais tau konsidersaun ba vítima pasadu,” vítima Olga Quintão Amaral iha CNC Balide Dili foin lalais ne’e.
Nia sujere governu tau matan ba vítima sira, tanba feto sai vítima, barak moras, laiha uma, laiha servisu, tanba saida, uluk feto fò an ba inimigu ikus mai la goja, ema seluk mak goja.
“Ami ida hetan tortura, Sorte ami sei moris, se ami mate Karik, ema dehan Pahlaun Tak do kendal ne’e mak ami ne’e,” deklara Olga
Olga haktuir fali kronolojia uluk bainhira iha tempu ne’ebà nia ho idade 20 hetan kapturasuan tama iha prizaun tinan ida ho razaun nia envolveiha organizasaun ASSEPOL.
Entretantu, haree husi istória pasadu relatóriu Chega rejistu ona vítima sira hamutuk rihun Ruan ulu resin, liu-liu ema sira ne’ebe uluk CVR konsege rejista ons .
Iha Semináriu ne’e oradòr prinsipal husi Diretòr Ezekutivu Centru Nasionál Chega, Hugo Maria Fernandes Komandante Jeràl PNTL, reprezent husi Xefe Gabinete Assesor Jurídiku PNTL ,Inspetòr Virgilio D. Correa Diretòr ezekutiva AJAR Diretór Ezekuitvu FONGTIL HAK no sasin sira husi tortura Pasadu husi membru ASSEPOL, Asosiasaun Vítima Konflitu 1997-1999 no mòs partisipante husi estudante AJAR, RYLA, APFTL,
Jornalista : João da Costa Soares
Editor : Agapito de Deus




