
Lafaek News—Ruben Kenho ho nia alin Yas Kenho orijen husi Rejiaun Administrativa Espesial Oe-Cusse Ambenu (RAEOA), da-daun hela iha Bebonuk, hala’o estudu iha Ensinu Báziku Sentral Bebonuk, Ruben Kenho klase I Pre-sekundaria no nia alin Yas Kenho klase V.
Bainhira fila husi eskola Ruben ho nia alin bolu malu tutur haas iha balde mutin fan la’o haleu Dili laran, molok ba eskola sira nain rua nia mama prepara ona haas, koa pedasuk-pedasuk enxe iha plátiku mutin faan ba 0,25 sentavus.
Bainhira sira nain rua molok ba eskola, iha dader sira nain rua kebit malu lori ona haas ba faan, la’o husi estrada protoklu, no ba fatin hirak ne’ebé ema barak halibur malu hodi faan sira nain rua haas, maibé hanoin haree hela oras molok tuku 12 :00 tenke iha uma ona hodi prepara ba fali eskola.
Iha entrevista Lafaek News ho Ruben Kenho haktuir, la’os sira nain rua nia hakarak mak faan haas ne’e, maibé nesesidade uma laran mak obriga sira nain rua tenke faan hodi hetan netik osan uituan bele tau hamutuk hodi sustenta nesesidade uma laran.
“Ha’u ho Alin fa’an ha’as mak bele fo ajuda pai ho Mãe ho Alin sira nia presiza,” haktuir Ruben Kenho ho nia alin Yas Kenho ba lafaek News, 11 Otubru 2024, bainhira sira nain rua faan hela haas iha Palasiu Guvernu ninia oin.
Ruben haktui momos katak atividade ne’ebé sira nain rua halo atu ajuda ona inan-aman inklui alin sira, tanba ne’e tenke lakon tempu estuda nian, maibé tenke la’o haleu sidade Dili husi Bebonuk too Largo Lecidere atu bele faan sira nia haa ho folin 0,25 sentavus.

Maske Konvensaun Direitu Labarik Nian artigu 32 hateten katak Estadu Parte sira rekoñese direitu labarik nian atu hetan protesaun hasoru explorasaun ekonomia no hasoru servisu hotu ne’ebé perigu ka interompe ho labarik nia edukasaun, ka halo aat ba saúde, ka dezenvolvimentu fíziku, mentál, espirituál, morál ka sosiál labarik nian, Estadu Parte sira sei hola medida lejislativu, administrativu, sosiál no edukasaun sira nian atu garante katak Artigu ida ne’e bele hala’o. Ba objetivu ida ne’e no hodi haree mós ba regulamentu sira ne’ebé relevante husi instrumentu internasionál sira seluk, Estadu Parte sira sei, partikularmente , Determina tinan mínimu ka tinan sira bemínimu ba servisu nian, Adopta regulamentu ne’ebé loos kona-ba orasservisu no kondisaun servisu nian, Determina penalidade ne’ebé loos ka sansaun seluk atu garante katak artigu ne’e bele hala’o ho efektivu.
Iha konvensaun direitu labarik ne’e, iha artigu 33 mos hakerek kona-ba, Estadu Parte sira sei hola medida sira ne’ebé loos, inklui medida lejislativu sira, administrativu, sosiál no edukasaun nian atu proteje labarik sira husi uza aimoruk narkótiku no substansia psikotrópika sira ho ilegál, hanesan defíni iha akordu internasionál ne’ebé relevante, no atu prevene ema uza labarik sira hodi halo no fó sai ho ilegál substansia sira hanesan ne’e.
Ruben Kenho haktuir katak bainhira atu hetan osan tenke hasoru susar no terus, hafoin bele hetan sorti moris nian atu hatutan iis moris lor-loron liu husi faan haas maibe, defisil hamlaha no hamrok, ejize maibe’ la bele rende, no tauk hanesan esprensia moruk, ba dalan moris haksolok nian mak ida ne’e.
“Ha’u ho Alin la senti la buka mahon ida atu tuur, ha’u ho Alin uza de’it faru liman badak no kalsa badak, hodi tahan ba rai manas ha’u ho Alin la uja sapatu, maibe’ hatais de’it siñelus hodi tahan aspal manas, sai husi uma tuku 8:00 komesa hasan ha’as ba kbaas la’o ba sidade, osan ne’ebé ha’u ho Alin hetan, ajuda Pai ho Mãe, ho ida ne’e ha’u nia Alin Mane Senti la kontenti tanba ha’u hasan ha’as toples ida, ha’u nia alin hasan ida ba nia kabaas, ami la’o too tuku 12 tenke iha ona uma hodi ba eskola,” idade 12 ne’e haktuir.
Ruben dehan, karik hetan sorti, fa’an ha’as toples rua ne’e ema sosa hotu hetan osan hamutuk dolar 21, osan ne’e sosa nafatin fali haas koa enxe iha plástiku hodi kontiua lori ba faan iha sidade Dili liu-liu fatin hirak ne’ebé halibur ema bar-barak hanesan, Jardin Motael, Jardin 5 de Maiu, Palasiu Governu nian too Largo Lecidere.
“Ami la moe, ami toman ona, osan ne’ebé ami rua hetan ne’e hodi ajuda alin sira no ajuda mos pai ho mãe,’ Ruben haktuir.
Observasaun Lafaek News nota katak Ruben ho idade 12 no nia alin idade 10, sira nain rua sempre la’o hamutuk, ida-idak leba haas iha masa toples mutin, iha kbaas-leten hodi la’o bai ha fatin konsentrasaun hirak ne’ebé movimentu ho ema atu bele sosa sira nain rua nia haas.
Jornalista : Natalia de Jesus
Editor : Agapito de Deus




