Lafaek News—Osan la’os monu tuun husi lalehan no la mosu de’it iha karteira laran, maibé dalan atu hetan osan tenke hisik kosar ho pasiénsia, bainhira liman iha de’it bolsu laran la’o istilozu osan ne’e sei la mosu hanesan mehi kalan.
“Dalan atu buka osan ne’e, see ita tuur hein de’it sei la mosu, loron kalan ita liman ba hela de’it kalxa bolsu no la’o la hatene an soe tempu de’it, tauk foer lalika mehi atu buka osan, maibé ita tenke fo’er presiza liu ita tenke pasiénsia,” haktuir Marcos da Conceição ba lafaek news, iha merkadu Taibessi sábadu semana ne’e.
Negosiante ambulante ne’e haktuir, nia parte haree joven barak tuur iha estrada soe tempu de’it, maibé tuir nia hanoin tempu ne’e hanesan osan mean, tanba oras la’o ba oin loron ohin la hanesan aban, se la aproveita tempu ne’e ho di’ak susar atu moris iha independente.
“Ha’u lakohi depende de’it ba familia, maibé buka rasik hodi sustenta ba familia no alin sira nia estudu, ha’u kontente tanba ema foer ida loro-loron hetan osan la failla no atinje mós nia hakarak, servisu hanesan atan, más han hanesan ema liurai,” liafuan osan mean husi Maubisse oan ne’e.
Marcos da Conceição husi aldeia Riamori, Suku Maubisse, Postu-administratviu Maubisse, munisípiu Ainaro, no rezidénsia atual iha Taibesi hodi hala’o negósiu ne’ebé dudu karosa la’o hadulas capital Dili hodi fan modo hanesan, fehuk ropa, senora, alfase no tomate ne’ebé hafutar iha karosa ne’e nia lolon hodi buka osan.
Marcos dehan, osan ne’ebé nia uza hodi hala’o negósiu ne’e hetan bainhira dudu ema nia karosa no rai hamutuk husi uituan-uituan to’o dollar atu rua $ 200, nune’e uza osan ne’e sosa karosa hodi faan fali modo.
“Uluk ha’u dudu ema nia karosa pois rai osan hamutuk to’o $200 dollar entaun ha’u deside uza osan ne’e hola tutan modo no faan rasik, se ema seluk nian entaun osan inan nafatin ema nian, ami nian mak funan, ida ne’e ha’u senti ladun di’ak, ha’u tenke buka rasik atu nune’e lakon ka manan laiha ema ida atu koalia ha’u,” nia iforma.
Ho esforsu ida ne’e halo Marcos da Conçeição, deskansa iha tempu kalan de’it, loron susar atu deskansa tanba atividade ne’e sai prioridade liu ba nia moris tomak atu responde ba ekonómia uma laran, a hader husi toba fatin hemu de’it ho kafe no paun fuan ida hakat kedas ba merkadu Taibessi sosa tutan modo no produtu seluk husi vendedor sira atu fan tutan ba komprador sira.
“Maske ha’u foer mas osan ne’e loron hetan la failla, bo’ot liu $100 ba leten máka la hetan maibé $70 dollar mai kraik loron-loron sempre hetan hela de’it, dala ruma liu tan funsionariub sira karik,” dehan negosiante Marcos.
Nia hatutan, resultadu husi fan modo iha Dili laran ne’e sustenta ba nesesidade uma laran no mós nia alin nain hamutuk na’in neen ne’ebé sei tuur iha banku ensinu primaria, pre-sekunadria no sekundaria, tanba hakarak alin sira tenke susesu.
“Osan ha’u hetan ne’e sosa hahan uma laran no selu alin sira nia eskola no balun uza ba lia, husi resultadu ne’e ha’u sosa rai ho medida metru 4×6 ho tan motor rua,” tenik Marcos.
Produtu ne’ebé Maubisse oan ne’e faan hanesan modo mostarda, kankung, tomate, lis mean mutin, fehuk ropa, fore keli, fore mungu, batar, aimanas, brinjela, señora, fehuk dikin, no produtu seluk tan, no produtu ne’ebé folin liu máka tomate, aimanas no Lis.
Jornalista : Pedro de Almeida
Editór : Agapito de Deus
