Lafaek News—Labarik Nain haat kompostu husi Ambrosio Soares, idade (16), Jesica Soares idade (11), Maria de Fatima,tinan (9) Octaviana Soares (6), lakon direitu eskola iha nivel pre-eskolar no ensinu primaria tanba inan-aman laiha osan.
Konvensaun direitu labarik hakerek klaru iha artigu 25, hateten Labarik iha direitu ba edukasaun ida ho kualidade, iha respeitu ba oportunidade hanesan, Labarik sira hetan benefisiu husi profesores, materiais didatikus, lokais, instalasoens no rekursus adekuadus no goza ambiente ida ne’ebe favoravel ba ninia aprendizajem, Propostas edukasionais ne’e flexiveis, ho forma atu atende ba nesesidades espesifikas labarik sira hotu nian, ho prioridade ba sira ne’ebe iha nesesidades espesiais, ne’ebe servisu ka moris iha situasaun ida ne’ebe vulneravel liu, Informasaun no orientasaun eskolar no profisional ne’e publikas no asesiveis ba labarik sira hotu.

Iha konvesaun direitu labarik, artigu 26º esplika, Modalidades espesiais ba edukasaun, ne’e mak asegura modalidades espesiais ba edukasaun eskolar, liu-liu edukasaun espesial, ensinu artistiku espesializadu, ensinu rekorente no edukasaun husi dok.
Iha situasaun ohin loron, defiriénsia ho lei hirak ne’ebé proteze labarik sira nia direitu absoluta iha edukasaun atu harante hanesan jerasaun kontinuador hodi hadia rai doben Timor Leste, maske konvensoens hirak ne’e proteze duni labarik sira nia direitu, maibé inan-aman rasik laiha kbiit finanseiru atu finansia oan sira nia eskola.
Hanesan familia kbiit laek uma kain, Alberto Soares ho Balbina Tani, iha oan nain haat kedan mak la eskola, tan de’it sira laiha rendimentu ruma atu bele iha osan hodi haruka oan nain haat ba eskola.
Familia uma kain kbiit laek ne’e tutela iha aldeia Terra Santa, suku Madohi postu administrativu Dom Aleixo munisípiu Dili, horik iha uma ho kondisaun simples ne’ebé falun ho kalen feruzen iha laletek Terra Santa, loron kalan haan de’it etu maran, laiha aihan di’ak atu tulun labarik sira nia nutrisaun di’ak hanesan iha konvensaun direitu labarik hakerek nanis ona.
Uma ne’ebé familia kbiit laek, Alberto Soares ho Balbina Tani ho oan nain haat, udan turuk no anin huu borus, susar atu deskansa iha oras kalan nian, labarik sira moris iha presaun ekonomia ne’ebé kauza hosi inan-aman ne’ebé laiha servisu ruma atu garante oan sira nia futuru.

Balbina Tani ba Lafaek News hateten, Sofrementu moruk ne’ebe nia familia rasik hasoru loro-loron, la hetan aihan nutriente ba sira nia familia, liu-liu oan nain haat.
“loron loron ha’u iha uma de’it, haree labarik sira, ha’u nia katuas oan ema bolu ba servisu halo kareta nia para fatin, hafoin hetan osan, sekarik ema la bolu, pasiénsia ami laiha osan, labarik sira ami haan etu maran de’it,” haktuir Balbina ba Lafaek News ho triste, kinta (13/03/2025).
Loron ba loron, uma kain Alberto ho Balbina nia oan nain neen, ne’ebé ida foin halo tinan ida, kahur bee ho etu maran hodi haan, mina ho masin laiha, tanba osan mak laiha duni.
Inan kbiit laek Balbina hakarak tebes nia oan nain haat tenke eskola, Maibé hakar ida ne’e hanesan mehi ida falun metin, ho moru ne’ebé sira nain rua labele fera rahun atu hetan dalan ba oan nain 4 ne’e bele ba eskola, laranb metin ba estadu liu-liu governu liu husi parte relevante hanesan MSSI no Komisaun Direitu Labarik oinsá bele tulun ninia oan nain ba eskola fila-fali.
Inan-aman kbiit laek ne’e esforsu tebes, iha loron ida, sira nain rua ba hasoru Xefe Aldeia Terra- Santa, Sergio Manuel da Costa Clau, maibé laiha esperansa, maske Xefe Aldeia Terra-Santa rasik hakerek proposta ba Diresaun kompeténsia MSSI nian, maibé laiha resposta ruma atu lori hikas esperansa ba família kbiit laek ne’e.
“Hahu kedas ihaXefe aldeia sesante momentu ne’e hau seidauk Sai hanesan Xefe Aldeia ami halo bebeik proposta, Maibé laiha parte ida mak fo tulun, ha’u nia proposta ne’e laiha konsiderasaun buat ne’ebe mak kbiit laek sira ko’alia ne’e los, ha’u nudar xefe aldeia sira mai husu ajuda ami halo depois ami hato’o ba leten Maibé rezultadu ikus laiha,” haktuir Xefe Aldeia Terra-Santa, Sergio Manuel da Costa Clau.
Maske nune’e, Xefe Aldeia ne’e promete nia sei kontinua tenta ko’alia ho Xefe Suku liu-liu Ministériu Solidariedade Sosial nune’e bele tau matan ba familia kbiit laek ne’e ninia oan nain haat bele hetan edukasaun.
“Nudar autoridade lokal nafatin kontinua buka solusaun, oinsá governu bele tau matan ba sira oan hodi bele assesu ba eskola,” nia promete.
Balbina Tani Orijen husi Suku Naimeco postu Administrativu Pante-Makassar Rejiaun Administrativu Oe-Cusse Ambeno, hela iha Dili kuaze tinan 20 no konsege forma familia ho Alberto Soares, ne’ebé orijen husi suku Dukurai Posto Asministrativu Letefoho munisipiu Ermera, sira nain rua iha oan neen, hanesan Ambrosio Soares, tinan (16) la eskola, Jhoni Soares tinan (14), Jesica Soares,tinan (11) eskola eskola ona, maibé hetan tulun hosi ema seluk, Maria de Fátima, (9) Octaviana Soares tinan ( 6 la eskola,) ho Jenira Soares tinan (1) no husi Oan nain 6 ne’e feto ida mak konsege eskola,no feto ida sei kiik ho nain haat ( 4 ) seluk sedauk bele eskola tanba laiha kbiit
Total komunidade ne’ebe hela iha aldeia Terra-Santa, tuir dadus ne’ebé autoridade rejista iha ninia kadernu, uma kain hamutuk 20 mak moris hanesan kbiit laek, inklui ema ho kondisaun defisiensia fíziku hamutuk ema nain 10.
Jornalista : Natalino Lopez
Editor : Agapito de Deus




