Lafaek News–Institutu Nasionál Siénsia Teknolojia (INCT), segunda (25/10/2021), realiza semináriu preeliminariu siéntifika peskija 2021, kona-ba relasaun internasionais entre jéneru, edukasaun, agrikultura, ekonomia no saúde.
Prezidente konsellu ezekutivu INCT, José Cornélio Guterres hateten, objetivu husi semináriu ne’e atu aprezenta ba juri no INCT bele hare’e no fo sujestaun atu hadia diak liután peskiza hodi finaliza iha fulan Novembru tinan ne’e.
Ami fornese fundus peskiza ba dosente peskijador ba Universidade hotu kompostu husi universidade privadu no públiku iha fulan tolu liu ba, sira ba halo Peskija terrenu depois de halo análiza ne’ebe agora dadaun rezultadu preelemináriu sai ona, dosente Universidade sira la’os hanoirin de’it, maibé sira mos bokan halo peskiza atu sai referensia ba akadémiku sira hodi hanoirin,’’ argumenta nia.
José Cornélio Guterres dehan Peskija hotu-hotu nia rezultadu INCT rekomenda ba governu atu bele halo formulasaun polítika.
Iha fatin hanesan Juri aprezentasaun rezultadu peskija Theresa Tan, hateten Iha kriteria balun ne’ebe estabelese iha INCT bazeia ba ida ne’e hodi halo avaliasaun ba kada peskijador, oinsá sira nia estrutura hakerek.
Tuir mai ita hare parte metodolojia nian, iha metodolojia nia laran ne’e mos ami hare oinsa sira aprosimasaun, kualitativu kuantitativu, ka metodu rekoila dadus ne’e oinsa, metodu rekolha dadus, analija ne’e oinsa, valida badus ne’e oinsa tuir mai maka oinsa sira analiza dadus ne’e oinsa dadus Sira ne’e fo hatene mai ita bele fo rekomendasiin ruma ba Ita nia Sosiedade ita nia guvernu atu hadia buat ruma ga lae liu husi peskija ne’e”katak nia
Iha fatin kordenador peskijador area edukasaun, Agosto Olo Tomé reforsa, peskija ne’e haree liu ba edukasaun atu identifika fator saida maka estudante sira abandoana prosesu aprendizajen.
Ami nia peskija ne’e lahatudu ninia pursentu maibe atu hatene deit tanba saida maka sira bolos, ami la buka tuir nia pursentu hira, maibe ami nia observasaun dahuluk ne’ebe ami halao, observasaun ba eskola 5, eskola balun iha numeru kazu estudante bolos barak liu maka iha tinan 2019, ho numeru 366 kazul entre 2027 to mai 2019,” Nia relata.
Koordenador peskija area edukasaun ne’e, rezultadu husi peskiza hetan iha fator 2 maka jeral, fator externu no internu, husi fator internu ne’e hetan fator 2, fator pisikolójiku ho fisiolójiku, pisikolójiku haree liu ba estudante sira nia motivasaun, interese no atitude.
Aliende fator fisiolójiku maka haree ba kondisaun estudante nian, saida mak sai problema ba estudante sira abandona aula, fator externu nian iha 5 ne’ebé mak hetan, ezemplu balun iha metodu hanorin mestre sira nian no kondisaun eskola, kestaun hirak ne’e sai impaktu ba estudante sira halai sai husi aula.
Programa INCT sira apoiu ami ho osan dolar rihun 5000, maibe realidade ami la foti to iha ne’ebá la’os porblema iha ne’e, tanba iha transferensia banku ne’e iha sistema balun tenki kua antaun ida ne’e la iha problema,ami nia peskija ne’e halao ba eskola Sekundariu sira iha Dili laran tantu públiku no privadu, maibé la inklu eskola tékniku vokasional,’’ katak nia
Jornalista : Azelio da Cruz
Editor : Agapito de Deus
