Lafaek News--Eis Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, hateten nia parte seidauk komprende di’ak OJE 2020 ho montante milloens 2, podia ekonomia haksoit ba oin, maibé povu hamlaha no kiak eziste, failansu boot ida hanesan sesta bázika.
José Ramos Horta hatoo asuntu ne’e hafoin partisipa iha reuniaun ne’ebé inisia husi Assosiasaun Feto Jornalista Timor Leste (AFJTL), iha Farol segunda (02/08/2021), hodi dehan oitavu governu konstitusional laiha polítika ida ne’ebé di’ak atu hadia ekonomia rai laran inklui kombate covid-19.
“Ha’u seidauk komprende didi’ak iha 2020 ho orsamentu boot tebes 2.Milloens dolar ne’e pudia timor nia ekonomia nia haksoit ba oin, maibé ho situasaun covid-19, no reseisaun ekonómika ho rai ida ne’ebe kiik hanesan Timor Leste ,1 millaun de’it ho orsamentu $ 2 Mill dolares ne’ebé aprovadu iha 2020, monu nafatin ema hamlaha kiak nafatain no halo fali sesta bázika ne’e portantu failansu boot ida,” katak JRH.
Nia dehan, to’o agora governu laiha polítika ida ne’ebé diak atu apoiu ba iha setór privadu, hanesan kustu produsaun tenke tun hanesan governu fo subsídiu ba estadu iha area agrikulturan, hanesan kustu ba iha eletrisidade folin boot no kustu iha transporte boot no funan ne’ebe mak banku sira karega todan demais.
Laiha setór privadu ida susesu, se nia halo empréstimu hanesan 1 millaun dolar tenke selu fali ho funan 12-14% ne’e inposivel, tanba instituisaun bankaria sira oho fali setor privadu, governu devia ho orsamentu $ 2 mill dolar ne’e halo revizaun hodi aumenta ba iha kapital Banku Nasional Timor Leste (BNTL), bele tau 2.50 mill dolar ba iha BNTL hodi fo empréstimu ba iha 2-4 % depende ba iha setór ne’e nia kbiit.
‘’Governu selu mak perdiem-perdiem ba iha sesta bázika, tanba ne’e ekonomia la la’o dezde tinan 2020 to agora,’’ Horta preukupa.
Horta hatutan, Covid-19 tama iha Timor 2020 fulan marsu, no orsamentu ne’e rasik aprova tiha ona iha 2020 ho millioens 2, maibé tanba covid-19 ne’e tenke halo rekuperasaun ekonomia, rekuperasaun ba pandemia susesu más ba iha orsamentu la konsege no kontrola de’it fronteira kik la susesu.
Eis Prezidente Repúblika ne’e mós preukupa tebes ho governu tanba la tau matan ba setór turizmu iha Timor Leste, iha ne’ebé poténsia tebes atu atrai turista husi rai liur no rai laran rasik.
“Ita tenki buka atu promove makas liutan fatin turizmu nasionál, tanba Timor-oan rihun ba rihun iha osan oituan, uluk Timor-oan barak fakar osan iha Bali no Surabaya, tanba pandemia sira triste loos ba fan matan iha rai liur,” dehan eis PR ne’e.
Governu tenke intervein, organiza ho funsionáriu sira hodi fo kondisaun ba ferias iha foho durante semana ida, kuandu iha Chines New Year sira fo osan no tempu ba funsionáriu sira hodi ba ferias hodi dinamiza ekonomia nasional ne’e la’o, tanba ne’e mak Timor bele halo tuir.
‘’Orsamentu ba iha turizmu ne’e fraku loos, ema sira ne’ebé servisu iha ministériu turizmu ne’e iha esperiénsia no matenek no ideia no ha’u abmira ho sira nia kbiit maibe sira bele matenek orsamentu laiha labele halo buat barak,’’ dehan eis MNEK ne’e.
Hodi dehan, nia rasik mós ka hatene orsamentu ba iha Ministériu Turizmu ida da-daun ne’e hira? Maibé hakarak atu apoiu turizmu ne’e tenke liu mós Banku Sentral Nasional Komérsiu Timor Leste.
“Ha’u rasik mos la hatene orsamentu ba iha ministériu turizmu agora da-daun hira? ita hakarak apoiu turizmu tenke liu mos husi banku sental nasionál komérsiu Timor Lest,’’ Horta fo hanoin.
Tanba ne’e, governu tenke tau $50 milloens dolar ba iha BNCTL atu nune’e empresta nune’e setor privadu ne’ebe dedika ba iha turizmu bele foti porsentu 2 atu bele halo fatin turizmu sira ezemplu hanesan iha munisípiu Lautem Tutuala, Jaco no munisípiu Baukau bele loke fatin ne’ebe mak ho kualidade.
Jornalista : Sabina Barreto Klau
Editor : Agapito de Deus
